NU+ | Iraanse betogers zien geen weg meer terug: 'Dit is geschiedenis in actie'
In dit artikel:
De protesten in Iran zijn de afgelopen dagen snel aangewakkerd: aanvankelijk beperkte bijeenkomsten van tienduizenden deelnemers groeiden in korte tijd uit tot massale demonstraties die zich over vrijwel alle provincies verspreidden. Op video’s is onder meer te zien hoe betogers een standbeeld van Qassem Soleimani omver trekken — een beeld dat de hevige afkeer van delen van de bevolking jegens het huidige regime symboliseert. Soleimani, ooit een sleutelfiguur binnen het establishment, werd in 2020 door een Amerikaanse actie gedood.
Experts stellen dat de beweging een breuk laat zien die moeilijk te herstellen is. Damon Golriz (Haags Instituut GeopolitiekNu) merkt dat demonstranten veel minder subtiel en risicomijdend optreden dan vroeger: zij roepen openlijk steun aan de sjah en tonen het gevoel er geen weg terug te hebben. Iranexpert Peyman Jafari spreekt van een mogelijk kantelmoment waarin de machtsbalans tussen burgers en autoriteiten verandert — het bereiken van een kritische massa vermindert angst en werkt aanstekelijk.
Demonstreren blijft gevaarlijk: er zouden zeker vijftig doden zijn en ziekenhuizen liggen vol gewonden, terwijl de autoriteiten het internet grotendeels hebben afgesloten. De onrust wordt gevoed door diepgewortelde frustraties over economische malaise—hoge inflatie, energie- en milieuproblemen—en het geloof dat het regime bereid of in staat is die problemen op te lossen is grotendeels verdwenen. Vluchtelingen zoals Parmida Baladi geven aan dat eerdere pogingen tot verandering van binnenuit herhaaldelijk teleurstelden.
Op straat klinkt ook politieke nostalgie en alternatief leiderschap: de naam van Reza Pahlavi, zoon van de voormalige sjah en in ballingschap in de VS, wordt regelmatig genoemd, net als steunbetuigingen van figures als Donald Trump. Jafari en Golriz waarschuwen echter dat buitenlandse inmenging bijzonder riskant en complex is; een externe interventie zou de kans op een democratische uitkomst verkleinen en de regio kunnen destabiliseren.
Concreet is het regime volgens analisten verzwakt en lijkt de elite in ‘overlevingsmodus’ te gaan, waarbij de rol van de Revolutionaire Garde cruciaal wordt. De uiteindelijke uitkomst blijft onzeker: verandering lijkt mogelijk, maar de experts benadrukken dat een door Iraniërs zelf gedragen transitie de meeste kans biedt op een beter resultaat dan één die van buitenaf wordt afgedwongen.