Iraans kopstuk Ali Larijani schipperde tussen moderniteit en religieus fundamentalisme

In dit artikel:

Ali Larijani werd lange tijd gezien als de op één na machtigste man in Iran, na opperleider Mojtaba Khamenei. Israël zegt hem recent te hebben gedood; Teheran heeft die claim nog niet bevestigd. Larijani was chef binnenlandse veiligheid en invloedrijk in buitenlands beleid, waardoor hij zowel het binnenlandse optreden tegen demonstranten als de relaties met het buitenland mede bepaalde.

Geboren in 1958 in Najaf (Irak) uit een vooraanstaande religieuze familie, koos Larijani zelf een relatief seculiere weg: hij studeerde computerwetenschappen, wiskunde en westerse filosofie aan de universiteit van Teheran en promoveerde op Immanuel Kant. Zijn familie bezat echter veel politieke macht — meerdere broers vervulden hoge functies binnen het regime — en Larijani klom zelf snel op binnen het systeem. Hij vocht als officier in de Revolutionaire Garde tijdens de oorlog met Irak, bekleedde posten als cultuurminister en propagandabestuurder, en werd in 2005 voor het eerst veiligheidschef.

Hij bracht ook een lange periode als parlementvoorzitter door, waarbij hij soms kritiek uitte op het harde optreden van veiligheidsdiensten, onder meer na de studentenrellen van 2009. Als onderhandelaar speelde hij een rol bij de kerndeal van 2015, en profileerde hij zich als pragmatisch: Iran moest economisch en technologisch vooruit. Die relatief gematigde koers leidde er echter toe dat hij in 2021 en 2024 door autoriteiten werd uitgesloten van presidentskandidatuur; hij zou te veel afwijken van het religieuze fundamentalisme.

Vorige zomer, kort na de twaalfdaagse oorlog met Israël, werd Larijani opnieuw veiligheidschef door president Masoud Pezeshkian. In die functie droeg hij volgens critici verantwoordelijkheid voor het meedogenloze neerslaan van massale december‑ en januariprotesten, waar duizenden doden zouden zijn gevallen. Zijn centrale rol in repressie en buitenlandse confrontaties maakte hem een prominent doelwit — iets wat Israël expliciet op de dodenlijst plaatste. Larijani combineerde intellectuele reflectie met harde machtsuitoefening; die tegenstelling tekent zijn lange en invloedrijke carrière binnen het Iraanse regime.