Iraans kopstuk Ali Larijani koos uiteindelijk voor fundamentalisme
In dit artikel:
Ali Larijani wordt door velen gezien als de op één na machtigste figuur in Iran, na opperleider Mojtaba Khamenei. Israëlse minister van Defensie Israel Katz verklaarde dat Israël Larijani heeft gedood; Iran heeft die claim niet bevestigd. Larijani was hoofd van de nationale veiligheid en een sleutelfiguur in het binnenlands en buitenlands beleid van het regime.
Geboren in 1958 in het Iraakse Najaf, komt Larijani uit een invloedrijke clericale familie: meerdere broers bekleedden hoge posten binnen de staat. Zelf volgde hij echter een meer seculiere weg: studies in informatica, wiskunde en westerse filosofie aan de universiteit van Teheran en een promotie over Immanuel Kant. Hij publiceerde ook filosofische en politieke beschouwingen waarin hij op een pragmatische manier over verandering en beleid schreef.
Larijani klom snel op binnen het regime: begin jaren tachtig diende hij bij de Revolutionaire Garde tijdens de oorlog met Irak, later werd hij cultuurminister en hoofd van de nationale propaganda. Tussen 2005 en 2007 werd hij voor het eerst veiligheidschef; daarna was hij lange tijd voorzitter van het parlement. In die rol nam hij soms afstand van hard optreden, bijvoorbeeld na het neerslaan van studentenprotesten in 2009, en speelde hij een belangrijke rol als onderhandelaar — onder meer bij de nucleaire overeenkomst van 2015. Zijn pragmatische inzet voor technologische en economische vernieuwing en zorgen over braindrain leverden hem echter ook wantrouwen op bij conservatieve machthebbers.
Die kloof met het religieuze establishment leidde ertoe dat hij in 2021 en 2024 werd uitgesloten van presidentskandidatuur. Vorige zomer benoemde president Masoud Pezeshkian hem opnieuw tot veiligheidschef, waarna Larijani betrokken raakte bij de harde repressie van grootschalige protesten in december en januari, waarbij volgens schattingen duizenden demonstranten omkwamen. Zijn positie gaf hem meer macht dan de president, maar maakte hem ook tot doelwit van tegenstanders — zowel binnen als buiten Iran. De Israëlische aanspraak op zijn dood zal de spanningen in de regio verder aanwakkeren.