Inwoners Herwijnen bezorgd over straling
In dit artikel:
Defensie bouwt bij het Gelderse dorp Herwijnen een SMART-L-radar voor het nationale luchtverdedigingssysteem, ook al lopen klachten en procedures van omwonenden over mogelijke gezondheidsrisico’s. Bewoners verenigd in Stichting Niet Nog een Radar stapten in april 2025 naar de rechter uit vrees voor permanente blootstelling aan hoogfrequente pulsstraling; een hoge bouwkraan laat zien dat met de toren al is begonnen terwijl juridische stappen nog lopen. De radar komt op ongeveer 900 meter van het dorp; sommige huizen liggen op 300–400 meter.
Defensie stelt dat voor dit project uitgebreid onderzoek is gedaan (onder meer door TNO) en dat metingen bij een vergelijkbare installatie in Wier aantonen dat de installatie binnen de geldende normen blijft. Het ministerie gebruikt daarbij de ICNIRP-richtlijnen, waarborgen voor niet-ioniserende straling die volgens Defensie ook in situaties van maximale inzet niet worden overschreden. De 1.500 meter die soms genoemd wordt is volgens Defensie geen wettelijke eis maar een richtlijn; afwijking is toegestaan als kan worden aangetoond dat er geen gezondheidsrisico’s zijn.
Tegenstanders betwisten zowel methodiek als conclusies. Zij wijzen erop dat ICNIRP technisch blootstellingslimieten geeft die vaak gebaseerd zijn op kortdurende blootstelling (bijv. 30 minuten), terwijl zij spreken van permanente nabijheid van de bron. De stichting rekent met scenario’s van continue werking op maximaal vermogen en stelt dat die berekeningen de normen wél overschrijden. Ook noemen inwoners een geschiedenis van radarinstallaties in de omgeving en signaleren zij een opvallend aantal ALS-gevallen in het dorp; Defensie verwijst naar eerdere onderzoeken en Kamervragen waarin geen causaal verband is aangetoond.
De rechtsgang kent al enkele tussenstanden. Een rechter oordeelde dat het oprichten van de toren is toegestaan omdat deze zelf geen straling uitzendt; bewoners kunnen volgens die redenering opnieuw procederen zodra de installatie in gebruik is. De Raad van State stelde daarnaast vast dat de Rijkscoördinatieregeling onterecht was toegepast, waardoor een deel van de zaak nu door de rechtbank in Arnhem wordt behandeld. Voor het eerst kijkt een onafhankelijke deskundige instantie (STAB) inhoudelijk naar de gezondheidseffecten, iets waar de stichting op hoopt: “Voor het eerst wordt er onafhankelijk en inhoudelijk gekeken naar straling en gezondheid,” aldus oprichtster Carolien Boogert.
Naast gezondheidszorgen speelt veiligheidszorg: als cruciaal onderdeel van de defensie-infrastructuur kan de radar in een conflictsituatie een strategisch doelwit zijn. De stichting bracht alternatieve locaties naar voren (onder meer militair terrein bij Lopik en terrein bij Gilze‑Rijen), maar Defensie zegt dat de gekozen locatie beter voldoet aan een pakket criteria zoals radarprestaties, infrastructuur en nationale veiligheid.
De onzekerheid raakt bewoners persoonlijk; sommigen overwegen weg te trekken als de radar er komt. De zaak loopt nog en zowel juridische als deskundige beoordelingen moeten uitwijzen of de plaatsing en het gebruik van de installatie verantwoord zijn.