Intimidatie journalisten toont hoe 'Bolle Jos' Sierra Leone in zijn greep heeft
In dit artikel:
In Sierra Leone zitten journalisten in de klem doordat de in Nederland en België veroordeelde drugscrimineel Jos Leijdekkers – bekend als ‘Bolle Jos’ of lokaal als ‘Jagaban’ – zich schijnbaar veilige bescherming heeft verworven binnen de hoogste lagen van de Sierra Leoonse macht. Sinds onthullingen van Nederlandse media (AD en Follow the Money) vanaf januari vorig jaar tonen foto’s en video’s Leijdekkers in gezelschap van president Julius Maada Bio en diens dochter. Het leidde tot een diplomatiek spanningsveld nadat Nederland in februari een uitleveringsverzoek indiende, dat Sierra Leone negeerde. Premier Dick Schoof sprak president Bio er later mondeling op aan tijdens een top in Angola.
De gevolgen voor de vrije pers zijn aanzienlijk. Meerdere hoofdredacteuren van kritische Sierra Leoonse kranten – Joseph Turay (Public Review), Mohamed K. Fofanah (Gleaner) en Kandeh Sesay (The Watch) – zijn geïntimideerd, hun media hebben te maken gekregen met politie-invallen, het intrekken van overheidsadvertenties en bedreigingen richting medewerkers. Turay en Fofanah verblijven inmiddels in het buitenland uit veiligheidsoverwegingen; ook Sesay is niet langer veilig in Sierra Leone. De politie viel het kantoor van Gleaner binnen nadat de krant onder meer een artikel publiceerde over een vermoedelijk cocaïnepakhuis nabij York. Fofanah verblijft tijdelijk in de Verenigde Staten en waarschuwde personeel om thuis te blijven tijdens de inval.
Journalisten ervaren een zware vorm van zelfcensuur: er geldt een onuitgesproken ‘rode lijn’ rond berichtgeving over Leijdekkers en zijn connecties met de presidentiële familie. Vrijheidsorganisaties zoals Free Press Unlimited (FPU) waarschuwen dat deze situatie de rol van de media als waakhond uitholt en zowel Sierra Leone als het Nederlandse publiek belemmert in hun recht op informatie over georganiseerde misdaad en staatsbetrekkingen. FPU deed interviews waaruit bleek dat journalisten de arrestatie van buitenlandse verslaggevers (zoals RTL-correspondent Sophie van Leeuwen, die vorig jaar door veiligheidstroepen werd tegengehouden en geconfronteerd met een beschuldiging van spionage) en het wissen van camerabeelden zien als signaal om af te zien van onderzoek. Een door AD/FTM gepubliceerde video toonde Leijdekkers in een luxueus diner met hoge functionarissen, waaronder de chef van de drugspolitie en het hoofd van de immigratiedienst; laatstgenoemde verloor zijn baan, maar een formeel onderzoek naar bredere connecties bleef uit.
De situatie werpt vragen op over het politieke klimaat: journalisten veronderstellen dat Leijdekkers met zijn geld politieke en bestuurlijke elites bindt, waardoor arrestatie en uitlevering moeilijk worden. Sierra Leone heeft strategische waarde voor de cocaïnehandel, omdat de West-Afrikaanse route steeds meer centraal staat bij smokkel van Zuid-Amerika naar Europa. President Bio heeft daarnaast regionaal aanzien als voorzitter van Ecowas, wat geopolitieke complicaties toevoegt aan diplomatieke druk.
Journalisten en persorganisaties roepen de Nederlandse regering en de Europese Unie op om steviger op te treden: niet alleen richting Sierra Leone over het uitleveringsverzoek, maar ook om concrete bescherming en steun te bieden aan journalisten die risico lopen. FPU biedt hulp aan bedreigde verslaggevers, maar zegt dat structurele druk en diplomatieke middelen nodig zijn zolang het in Sierra Leone onveilig blijft om over Leijdekkers te publiceren. Voor veel Sierra Leonezen is de zaak ook een binnenlandse zaak van rechtvaardigheid: de overgrote meerderheid wil dat ‘Bolle Jos’ het land verlaat en in zijn thuisland terechtstaat. De affaire laat zien hoe georganiseerde misdaad en politieke macht samen de persvrijheid en de democratische controle in een kwetsbare West-Afrikaanse staat kunnen ondermijnen.