Inspectie slaat alarm: taal- en rekenniveau op middelbare scholen zakt verder weg

In dit artikel:

Het Nederlandse onderwijs kampt nog steeds met stevige problemen in basisvaardigheden, vooral in het voortgezet onderwijs. De Inspectie van het Onderwijs rapporteert dat resultaten op taal en rekenen op middelbare scholen verder verslechteren, terwijl de cijfers in het primair onderwijs na jaren van daling weer op het pre-coronaniveau liggen — nog altijd te laag, maar stabieler.

Uit de inspectierapportage blijkt dat 73 procent van de bezochte middelbare scholen een aantekening kreeg over gebrekkige basisvaardigheden; op basisscholen gold dit voor 58 procent. Inspecteur-generaal Alida Oppers spreekt van “een somber beeld” en waarschuwt dat er nog geen trendbreuk is. Een zorgpunt is dat middelbare scholen zich te vaak verschuilen achter gunstige examenresultaten, die niet altijd een goede afspiegeling vormen van daadwerkelijke reken- en taalvaardigheid (bijvoorbeeld wanneer rekenmachines worden gebruikt terwijl hoofdrekenen tekortschiet).

Regionale ongelijkheid komt duidelijk naar voren. In de Randstad wordt bij adviezen na de doorstroomtoets veel vaker naar boven bijgesteld (88 procent) dan in het noorden en oosten van het land (68 procent), en leerlingen in stedelijke gebieden stromen sneller door naar hogere leerwegen. In perifere regio’s speelt afstand tot school en grotere waardering voor de leraaradviesrol mee, waardoor de kans dat onderwijsloopbanen van plaats af hangen groot blijft — “het maakt simpelweg nog te veel uit waar je wieg staat,” aldus Oppers.

Een lokaal voorbeeld: in Amsterdam daalden bij vmbo-b/k-leerlingen leesvaardigheid en woordenschat van 46 procent in 2019 naar 26 procent in 2025; rekenen/wiskunde daalde daar van 55 naar 37 procent. Vwo-leerlingen in Amsterdam vormen een uitzondering en laten geen achteruitgang zien.

Oppers blijft wel optimistisch op lange termijn maar benadrukt dat verbetering tijd en moed vraagt. Scholen moeten hun routines loslaten en meer verantwoordelijkheid nemen; cruciaal is volgens haar het vrijmaken van schoolleiders uit administratieve taken zodat zij weer koers kunnen bepalen in de klas. De inspectie wil mogelijk strikter toezien om verandering af te dwingen.

Kortom: basisvaardigheden verbeteren nog onvoldoende, met het voortgezet onderwijs als zwakste schakel en met hardnekkige regionale verschillen die kansenongelijkheid in de hand werken.