Inflatie, hogere defensie-uitgaven: dit merk jij van de oorlog in Oekraïne
In dit artikel:
Na de Russische inval in Oekraïne verminderde Europa de invoer van Russisch gas en olie, wat – mede omdat gasopslagen voorafgaand al slecht waren gevuld door onder meer Gazprom – leidde tot een scherpe stijging van de gasprijs: van onder de 20 dollar per MWh begin 2022 tot bijna 340 euro in augustus van dat jaar. Sinds begin 2023 is de prijs echter niet meer boven de 56 dollar gekomen. Nederland voerde tijdelijk een prijsplafond voor consumenten in; dat is sinds 2024 niet meer van kracht, aldus Lucia van Geuns (HCSS).
De schok op de energiemarkt had brede gevolgen: huishoudens en vooral energie-intensieve bedrijven werden zwaar geraakt. Volgens ING-hoofdeconoom Bert Colijn veroorzaakten de hogere energieprijzen een inflatieschok waardoor de Nederlandse economie enkele kwartalen kromp, en ook nu liggen energieprijzen nog boven het niveau van vóór de oorlog. Om prijsschokken te verminderen heeft Europa snel geïnvesteerd in LNG-terminals en alternatieve leveranciers gezocht, vooral uit de VS — maar Van Geuns waarschuwt dat daarmee een andere afhankelijkheid kan ontstaan. Voor olie geldt dat import uit meerdere landen minder concentratierisico geeft.
De oorlog heeft ook geleid tot een sterke stijging van de defensiebehoefte. Hoogleraar Frans Osinga noemt circa 500 miljard euro nodig voor investeringen in defensie, verspreid over vijf tot tien jaar en gedeeld door ongeveer dertig landen; financieel haalbaar volgens hem, maar economisch inefficient omdat oorlog kapitaalvernietiging betekent. Het nieuwe kabinet onder premier Jetten wil een zogenaamde 'vrijheidsbijdrage' introduceren om (een deel van) de hogere defensiekosten te dekken. Door deze uitgaven en energie-effecten verwacht het CPB/PBL dat de koopkracht van huishoudens minder toeneemt dan eerder gedacht.
Kortom: Europa is minder afhankelijk van Russisch pijpgas geworden en heeft zijn infrastructuur voor LNG versneld uitgebreid, maar energieprijzen zullen naar verwachting niet snel terugkeren naar het lage niveau van vóór de oorlog, en geopolitieke risico’s vertalen zich nog steeds in economische en maatschappelijke gevolgen — ook voor bedrijven en de overheidsfinanciën. Een video in het artikel toont hoe Russische aanvallen op het energienetwerk het leven van kleinschalige ondernemers in Kyiv bemoeilijken.