Industrial Accelerator Act: redding van de Europese industrie of het laatste zetje?

In dit artikel:

Tijdens een debatavond van het European Energy Forum in Straatsburg gaf een fabrieksdirecteur de toon aan: hoge stroomprijzen en onregelmatige levering van hernieuwbare energie maken industriële productie onbetaalbaar, met naar schatting een miljoen verdwenen banen als gevolg. Die praktijknood staat centraal in de kritiek op het Europese herstelplan voor de industrie: de Industrial Accelerator Act (IAA), gepresenteerd door de Europese Commissie om het aandeel van de maakindustrie in het EU-bbp op te krikken van 14,3% naar 20% in 2035.

Wat de IAA wil stimuleren
- Doelgroepen: staal, cement, aluminium, de auto-industrie en “net-zero”-technologieën (zoals zonnepanelen, warmtepompen en windturbines). Kernenergie wordt als een van de genoemd opties vermeld.
- Klimaatambitie: hoewel de term “decarbonisation” politiserend uit de titel is gehaald, blijft de wetgeving koppelingen tussen steun en CO2-doelstellingen handhaven.
- Financiële plannen: er wordt gewerkt aan aanvullende instrumenten, onder meer een voorgestelde Industrial Decarbonisation Bank van €100 miljard en nader beleid rond circulaire economie en aanbestedingen.

Kritische punten en knelpunten
- Chemische industrie: juist deze sector—o.a. voorbeelden uit het Chemelot-complex—vertoont sterke erosie. Tussen 2022 en 2025 ging circa 37 miljoen ton productiecapaciteit verloren (ongeveer 9% van het EU-totaal) en nieuwe investeringen daalden in sommige segmenten met meer dan 90%. De IAA richt zich deels op deze sector, maar concrete oplossingen voor de kernaandoeningen ontbreken.
- Essentiële oorzaken blijven onaangeroerd: Zijlstra stelt dat hoge energieprijzen, te veel regeldruk en gebrek aan rechtszekerheid de échte concurrentieproblemen zijn — zaken die de IAA niet of onvoldoende adresseert. Het is paradoxaal, aldus de auteur, om regeldruk te bestrijden met nieuwe regels en subsidies.
- Staalbeleid: vanaf 1 januari 2029 moet minstens 25% van het staal in grote publieke projecten “koolstofarm” zijn; de technische invulling laat Brussel over via gedelegeerde handelingen. Een eerder voorgesteld EU-herkomstcriterium voor dat staal is geschrapt, waardoor gecertificeerd staal van buiten de EU toegang behoudt tot overheidsopdrachten — tot ongenoegen van Europese staalbonden. Als reactie overweegt de Commissie importheffingen (bijvoorbeeld naar 50%), maar dat lost globale overcapaciteit niet op.
- Auto-industrie: subsidies verbinden zich vooral aan EV’s met EU-geproduceerde batterijcomponenten. Zijlstra noemt dit “beademing” van een krimpende sector en waarschuwt dat het centrale beslissingsrecht van de Commissie rond definities van “in de Unie vervaardigd” politieke shoppen mogelijk maakt.
- Buitenlandse investeringen: nieuwe screeningregels betrekken investeringen boven €100 miljoen in kritieke sectoren en kunnen voorwaarden opleggen (maximaal 49% buitenlands eigendom, verplichte joint ventures, technologieoverdracht). Hoewel gericht op Chinese investeerders, zijn de maatregelen formeel voor alle landen en kunnen ze Amerikaanse investeerders afschrikken, precies terwijl de EU juist meer buitenlandse investeringen wil aantrekken.

Gevolgen voor handelsrelaties en administratie
De IAA probeert zich juridisch te verschansen door steunvoorwaarden te koppelen aan aanbestedingen en op het GPA en algemene veiligheidsuitsluitingen te wijzen, maar risico op WTO-klachten en handelsconflicten blijft reëel. Bovendien legt de wet nieuwe taken bij lidstaten: toezicht op aanbestedingen, digitale vergunningstrajecten, investeringsautoriteiten en industriële versnellingszones — dus meer bureaucratie en kosten.

Slotanalyse
De auteur concludeert dat de IAA een vermenging is van industriepolitiek, klimaateisen en handelspolitiek die elkaar tegenspreekt en mogelijk contraproductieve bijwerkingen heeft: juridisch betwistbaar, investering-afschrikkend en administratief belastend. Wat volgens hem echt nodig is zijn lagere energieprijzen, minder regeldruk en meer rechtszekerheid om Europa weer concurrerend te maken — niet louter nieuwe subsidievoorwaarden en afschermingsmaatregelen.