Indrukwekkende troepenmacht, maar verouderde wapens: wat stelt het leger van Iran nog voor?
In dit artikel:
In Iran lopen de spanningen scherp op: al meer dan twee weken gaan demonstranten de straat op tegen het strenge islamitische regime, terwijl de Verenigde Staten en Israel openlijk opties overwegen om in te grijpen. Die combinatie van binnenlandse onrust en zorgen over het nucleaire programma verhoogt het risico op een Amerikaanse of Israëlische aanval — en het Iraanse parlement waarschuwt dat zo’n aanval niet zonder consequenties zal blijven.
Belangrijk onderscheid in militaire macht: reguliere leger en IRGC
De militaire capaciteiten van Iran moeten beoordeeld worden in twee lagen: het reguliere leger (Artesh) en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC). De IRGC, opgericht na 1979 om het regime te beschermen, staat rechtstreeks onder de Opperste Leider en is sterk verweven met de politieke elite. Naast binnenlandse repressie bezit de IRGC offensieve middelen (ballistische raketten, drones, snelhedenheden op zee, cybercapaciteiten) en de Quds Force voor buitenlandse operaties. Bovendien coördineert zij regionale proxygroepen (bijv. Houthi’s, Palestijnse milities), waardoor Iran invloed kan uitoefenen zonder formeel oorlog te verklaren.
Luchtmacht: groot in aantallen, verouderd in kwaliteit
Iran heeft een relatief grote luchtvloot — ongeveer 200 aanvalsvliegtuigen en zo’n 20 aanvalshelikopters — maar veel materieel is oud en deels niet inzetbaar. Een groot deel van de vloot dateert van vóór 1979; volgens IISS zijn veel toestellen verouderd of onbetrouwbaar. Sancties hebben toegang tot moderne technologie beperkt, waardoor Iran slechts enkele tientallen effectief inzetbare gevechtsvliegtuigen heeft. Ter vergelijking: westerse legers, en met name Israël en de VS, beschikken over veel modernere vliegtuigen (waaronder F-16’s en stealth F-35’s) met geavanceerde sensoren en wapens.
Drones en raketten als strategische equalizer
Iran compenseert luchtzwakte door massale inzet van drones en raketten. Het dronepark wordt geschat op mogelijk duizenden toestellen — waaronder de Shahed-kamikazedrones — die goedkoop zijn en in massa ingezet luchtverdediging kunnen verzadigen. Daarnaast beschikt Iran over een van de grootste ballistische arsenalen in de regio: ongeveer 3.000 raketten met reeksen tot circa 2.000 kilometer, voldoende om doelen in het hele Midden-Oosten, inclusief Israël, te raken. Deze combinatie van drones en raketten geeft Iran regionale afschrikking en slagkracht, ondanks beperkingen in traditionele luchtmachtcapaciteit.
Grondmacht en materieel: veel nummers, minder moderne kwaliteit
Iran heeft een aanzienlijke landmacht: volgens IISS zo’n 580.000 actieve militairen (circa 350.000 regulier + ruim 150.000 IRGC) en 200.000 reservisten; daarnaast worden grote aantallen vrijwilligers genoemd. Ook qua gepantserde voertuigen en tanks (ruim 4.000 tanks, ongeveer 8.500 gepantserde voertuigen) is Iran numeriek groot. Kwalitatief blijft het materieel veelal gebaseerd op oudere Sovjet-types of verouderde chassis, waar tegenstanders zoals Israël moderne, technologisch geavanceerde tanks en reservestromen hebben.
Nucleair vraagstuk en de strategie van afschrikking
Een mogelijk kantelpunt is de nucleaire ontwikkeling. Iran ontkent kernwapens na te streven, maar westerse inlichtingendiensten en de IAEA zeggen dat verdere stappen nodig zijn voordat een bom realiteit wordt. Amerikaanse aanvallen op Iraanse kerninfrastructuur in juni 2024 hebben het programma vertraagd maar niet volledig uitgeschakeld. Deskundigen wijzen erop dat Iran nog ver verwijderd is van een volledige ‘nucleaire triade’ en dus niet direct een inzetbare kernmacht vormt.
Wat betekent dit voor een eventuele aanval?
Conventioneel gezien is Iran kwalitatief zwakker dan Amerikaanse of Israëlische strijdkrachten, vooral in moderne luchtmacht- en technologiematerieel. Toch maakt de combinatie van duizenden goedkope drones, een groot ballistisch arsenaal, cyber- en marinecapaciteiten én regionale proxygroepen een directe militaire confrontatie vooriumvangrijk en risicovol. Die asymmetrische middelen kunnen een aanval kostbaar en onvoorspelbaar maken en vergroten de kans op regionale escalatie, waardoor veel landen terughoudend blijven om rechtstreeks in te grijpen.