In 'Wakker in Paraguay' ontaardt de vlucht uit 'woke Nederland' in rancune, complotdenken en zelfgekozen ballingschap
In dit artikel:
Walter van der Kooi keek aanvankelijk tegen de nieuwe vijfdelige VPRO-serie aan alsof "emigreren naar Paraguay" een metafoor was voor de wens om alles achter zich te laten. Hij ontdekte echter dat het om een concrete uittocht gaat: Nederlanders die vinden dat hun land niet langer leefbaar is en die actief geholpen worden om te vertrekken. De serie, geregisseerd door Gijs Swantee (met mederegisseur Fleur Amesz), ontstond nadat Swantee een bijeenkomst in Weesp bezocht waar tussen twee- en driehonderd mensen aanwezig waren die Paraguay als alternatief zagen.
Deelnemers vormen een bonte mix: antivaxers, klimaatontkenners, tegenstanders van diversiteitsbeleid, aanhangers van complottheorieën, maar ook mensen die pijnpunten noemen zoals hoge belastingen, overregulering, justitiële druk en de komst van vluchtelingen. Er zijn bovendien georganiseerde "pioniers" die aspirant-emigranten informeren en praktisch ondersteunen — deels uit ideologische motieven, deels als verdienmodel. Paraguay wordt gepresenteerd als land met minder staatsbemoeienis, lagere lasten, goedkope vleesconsumptie en ruime mogelijkheden voor nieuwere gemeenschappen.
De makers kiezen bewust voor een observerende stijl: geen zichtbare presentatoren, veel ruimte voor de hoofdpersonen en een verbindende voice-over van Roos Ouwehand. Ze proberen niet te oordelen maar te begrijpen, een opzet die de recensent waardeert maar ook problematisch vindt. Omdat enkele sleutelfiguren zwaar controversieel zijn — zoals Jeroen Pols, voormalig advocaat van Viruswaarheid, en Jan Engel, verbonden aan die beweging — levert de toegang tot zulke bronnen wel scherpe beelden op, maar roept het ook ethische vragen op. De serie vermijdt expliciete veroordeling van opvattingen; het strafrechtelijke verleden van sommige betrokkenen komt wel ter sprake maar wordt vaak door hen zelf gerelativeerd.
Enkele karakterstudies uit de serie illustreren de ambivalentie: Lester pendelt tussen Paraguay en Nederland, leidt bijeenkomsten en probeert het politiek onderwerp te houden binnen familiebanden; zijn opmerkingen over 'omvolking' en gemakzucht richting Europese milieuregels tonen de spanningen. Mart, een Vinex-bewoner, vlucht voor vermeende gevaren als 5G en 'chemtrails', vindt aanvankelijk rust in Paraguay maar botst later op praktische en sociale beperkingen — waaronder regelgeving, kosten en de bijna afwezige generatie van ongevaccineerden waar hij deel van wil zijn. Enrique, een lokale chauffeur, profiteert financieel van de toestroom maar ziet zorgelijk toe hoe die migratie zijn land kan veranderen. Ook valt op dat in de Duitse kolonie Hohenau de makers weinig context geven bij het belast verleden van die plek.
Van der Kooi blijft ambivalent: hij is nieuwsgierig naar motieven en vindt het belangrijk te proberen te begrijpen, maar hij waarschuwt dat begrip niet gelijkstaat aan goedkeuring. De serie balanceert continu tussen tonen en evalueren — dramaturgisch versterkt door de voice-over en kleine anekdotes over AI-fouten — en laat zien dat de voorspelde dynamiek van "Ik vertrek" waarschijnlijk ook hier zal spelen: aanvankelijke euforie gevolgd door teleurstellingen, conflicten en praktische problemen. De documentaire biedt een venster op een groeiende, geëngageerde emigratiebeweging die deels politiek en cultureel gedreven is, en roept vragen op over de rol van media, opportunisme en verantwoordelijkheid bij het faciliteren van zulke uittocht.