In Iran is het geen vrede, maar ook geen oorlog: 'Heel vreemde situatie'
In dit artikel:
"Het is een hele vreemde situatie", zegt Midden-Oostencorrespondent Pepijn Nagtzaam: formeel is er een staakt-het-vuren tussen de VS en Iran, maar tegelijkertijd blijven Iraanse raketten afgaan op Amerikaanse marineschepen, handelsschepen in de Straat van Hormuz en op doelen in de Verenigde Arabische Emiraten. De VS bestempelen de toestand als een wapenstilstand, maar die omschrijving dekt volgens waarnemers de lading niet.
Onderhandelingen over een breder vredesakkoord — waarin behalve het geweld ook kwesties als de controle over de Straat van Hormuz, het Iraanse nucleaire programma en het conflict tussen Israël en Libanon zouden worden behandeld — komen niet van de grond. Nieuwssite Axios meldde onlangs dat Washington en Teheran dichtbij een beknopt, éénpagina-voorstel zouden zijn dat in elk geval het directe gevecht zou moeten stoppen; Iran houdt het voorstel in beraad maar akkoord is nog niet bereikt.
Voormalig president Donald Trump wisselt tussen dreigementen en optimisme: hij minimaliseerde eerdere confrontaties als een "liefdevolle tik" en waarschuwt tegelijk dat opnieuw zware bombardementen zullen volgen als Iran niet instemt. Analisten zoals Nagtzaam wijzen erop dat de VS wel dreigen maar in praktijk niet in staat zijn Iran te breken; bombardementen hebben het regime niet wezenlijk doen inbinden. Iraanse tactiek bestaat er deels uit geen directe reactie te geven op Amerikaanse eisen, waarmee het politiek voordeel zoekt.
Iraanse tegenstanders in ballingschap spreken van een diplomatieke patstelling: beide kanten presenteren zichzelf als winnaar — de VS vanwege een serie gedode leiders en vermeende verzwakking van Iran, Iran omdat het politieke leiderschap overeind bleef en het nucleaire dossier ongewijzigd lijkt. Mocht er toch een snelle, summiere overeenkomst komen, dan beëindigt die mogelijk de gevechten maar zal weinig wezenlijke garanties over Iraans kernprogramma of strategische concessies bevatten.
Economisch en geopolitiek rijzen er praktische gevolgen: Golfstaten overwegen alternatieve scheepvaartroutes rondom de Straat van Hormuz, een ontwikkeling waar Nederlandse bedrijven mogelijk van kunnen profiteren. Tegelijk houdt China de ontwikkelingen scherp in de gaten: Trumps geplande bezoek aan Xi Jinping in Peking valt samen met een periode waarin de Amerikaanse militaire kracht zowel zichtbaar als kwetsbaar oogt, en dat kan de mondiale perceptie van de VS beïnvloeden. De uitkomst blijft onzeker; veel hangt af van of een magere overeenkomst alsnog wordt afgerond of dat strijd opnieuw escaleert.