In Hongarije won democratie het van oprukkende autocratie - Renske Leijten
In dit artikel:
Lezen is voor de auteur altijd een toegang geweest tot andere werelden: als kind en student verslond hij romans en non-fictie en droeg constant een boek bij zich. Toen hij Tweede Kamerlid werd, verdween dat ontsnappen grotendeels; de leestijd werd opgeslokt door politieke literatuur en actuele publicaties, en vrije fictie raakte op de achtergrond. Inmiddels is het leesritme gelukkig teruggekeerd: papieren boeken en e-readers gaan weer mee in de tas en bieden opnieuw vernieuwende perspectieven en diepe betrokkenheid bij personages waar geen serie of film aan kan tippen.
De roman Narcis bracht hem recent terug in de tijd naar het Wenen van de jaren twintig en dertig (met een klein vleugje Haarlem). Het boek volgt zes vrienden wier levens uiteenlopen naarmate de oorlog nadert, en behandelt thema’s als klasse, homoseksualiteit, antisemitisme, religie en ideologie. De schrijver van het artikel merkt dat wat de titel suggereert — een egocentrisch hoofdpersonage — niet direct blijkt; sommige personages vervullen juist verbindende rollen. De roman toont hoe broos vertrouwen in democratie en controle-instanties destijds was en hoe macht vaak werd aangetast door klassenverschillen, religie en kapitaal.
Het lezen van deze historische fiction gaf hem ook ruimte om minder op sociale media te zitten en zo afstand te nemen van het voortdurende alarm over democratische teloorgang. Tegelijkertijd waarschuwt hij tegen gemakzuchtige parallellen met de jaren dertig en tegen het elkaar beschuldigen op platforms waar men snel met morele veroordelingen zwaait. Een recente Hongaarse verkiezingsuitslag gaf hem hoop dat autocratische tendensen niet onomkeerbaar hoeven te zijn en dat democratie soms nog werkt.
Zijn conclusie is tweeledig: blijf jezelf voortdurend voeden met oude en nieuwe inzichten en doorbreek eigen bubbels; en wees voorzichtig met het aanwijzen van “de ander” als schuldige, want in het heftig veroordelen schuilt het risico dat hypocrisie, corruptie en moreel verval juist welig tieren. Lezen helpt volgens hem die nuance te vinden en opent de geest voor complexiteit in verleden en heden.