'In het Waddengebied staat natuur op één!'

In dit artikel:

Karsten Schipperheijn, directeur van Vogelbescherming Nederland en deelnemer aan het Omgevingsberaad Wadden, gebruikte de opening van de Toogdag voor de Wadden om te waarschuwen voor het verlies van cruciale wadgebieden. Bij de bijeenkomst werd een korte film vertoond die het wad toont vanuit het perspectief van vogels — onder andere lepelaars — en laat zien hoe zelfs schijnbaar kleine verstoringen, zoals een voorbijlopende wandelaar met hond, grote gevolgen kunnen hebben voor broedvogels en hun kwetsbare eieren en kuikens.

Schipperheijn benadrukte dat de Waddenzee veel meer is dan een nationaal natuurgebied: het is UNESCO Werelderfgoed en een onmisbare schakel op de Oost-Atlantische trekroute waar miljoenen vogels tussen West-Afrika en Siberië afhankelijk van zijn. Sommige plekken, zoals het Balgzand bij Den Helder, zijn tijdens de trek van levensbelang voor soorten als de rosse grutto, die zich daar in korte tijd moeten opeten aan slijkgarnaaltjes om hun lange reis te vervolgen. Als zulke specifieke stukjes wad verdwijnen, is er vaak geen adequaat alternatief.

De discussie rond de Toogdag speelt zich af tegen toenemende druk van meerdere kanten. Eilandondernemers en recreanten willen meer ruimte en beleving, terwijl natuurbeschermers wijzen op de noodzaak van rust en bescherming op kritieke momenten en locaties. Schipperheijn pleit ervoor het simpele “balans”-verhaal los te laten: de ecologische waarde van natuur laat zich niet volledig in economische termen vatten. Geïnspireerd door het feit dat het Waddengebied het enige natuurlijke Werelderfgoed van Nederland is, vindt hij dat het primaat bij de natuur kan liggen zonder de mens geheel uit te sluiten.

Het grootste probleem is volgens hem niet één oorzaak maar een cumulatie van stressfactoren: klimaatverandering en zeespiegelstijging, bodemdaling door gas- en zoutwinning, visserij, landbouw, toerisme en lokale verstoringen. De overheid erkent die optelsom inmiddels ook en er is behoefte aan een ‘multifocale’ blik: beleid, wetenschap en natuurbescherming zouden door de ogen van vogels moeten kijken — een aanpak die onder meer terugkomt in het Groningse onderzoekscentrum BirdEyes.

Vooruitkijkend naar 2100 waarschuwt Schipperheijn dat politieke keuzes nú gemaakt moeten worden, terwijl het huidige politieke klimaat en invloed van fossiele belangen het lastig maken. Toch blijft hij voorzichtig optimistisch: de trendcurves van veel wadafhankelijke broedvogels dalen al decennialang, maar samenwerking en programma’s zoals Wij&Wadvogels tonen dat er wél resultaten mogelijk zijn wanneer organisaties en beleid samen optrekken. Concreet pleit hij voor het aanwijzen en beschermen van vitale plekken op de juiste momenten, zodat menselijk gebruik en het behoud van de vogelpopulaties hand in hand kunnen blijven gaan.