In het kielzog van de NAVO-bewapeningsagenda dreigt een veel bredere rechtse koers uitgerold te worden

In dit artikel:

Tijdens de recente NAVO-top werd het zwaarbevochten defensiepercentage van 2 procent van het bbp opnieuw ter discussie gesteld, mede door het opwerpen van een hoger percentage door voormalig president Trump, wat tot veel discussie en gelach leidde. Europese landen geven momenteel gezamenlijk veel meer uit dan strikt noodzakelijk blijkt, mede doordat ze individueel wapens inkopen, wat de prijzen kunstmatig hoog houdt en de winsten van wapenfabrikanten zoals Rheinmetall en Thales flink doet stijgen. Europese samenwerking bij wapeninkoop zou volgens denktank Bruegel de kosten significant kunnen drukken, maar nationale belangen en het beschermen van de eigen wapenindustrie belemmeren deze collectieve aanpak.

De paradox blijft dat Europa, dat onafhankelijk wil opereren van Amerika’s onvoorspelbare beleid, toch gehoorzaamt aan dezelfde machtsverhoudingen die het wil ontwijken. De daadwerkelijke NAVO-norm ligt praktisch op zo’n 3,5 procent in plaats van de uitgesproken 5 procent, wat ook de Verenigde Staten zelf aangeven. Voor Nederland vertaalt dit zich in een extra jaarlijkse defensiebudget van ongeveer 19 miljard euro. Premier Mark Rutte maakte duidelijk dat hij dit liever niet via hogere belastingen wil financieren, maar door bezuinigingen op de verzorgingsstaat, wat tot zorgen leidt dat sociale voorzieningen onder druk komen te staan voordat het geld aan defensie kan worden besteed.

Naast interne prioriteiten wordt er ook gekeken naar structurele financieringsmogelijkheden, zoals een belasting op de inkoop van eigen aandelen door bedrijven, wat al twee miljard euro per jaar kan opleveren. Daarnaast valt op dat de beloning van kapitaalbezitters de afgelopen jaren significant toenam, terwijl juist zij relatief weinig belasting betalen, wat vragen oproept over de rechtvaardige verdeling van de lasten voor defensie.

Tegelijkertijd brengt de defensie-agenda een bredere politieke agenda met zich mee: de ‘Wet op de defensiegereedheid’ zet onder andere milieuwetgeving en inspraak opzij, en ook vakbondsrechten dreigen in Duitsland te worden aangetast. Werkgeversorganisaties eisen meer vrijheid voor de financiële sector en willen langdurige transparantie over militaire plannen, wat doet denken aan het militair-industrieel complex dat eerdere generaties al waarschuwde. Deze ontwikkelingen illustreren hoe defensie-uitgaven nauw verbonden zijn met economische en politieke belangen die breder reiken dan alleen veiligheid.