In Haaksbergen stemmen mensen op verkiezingsdag óók mee over de asielopvang

In dit artikel:

Op 18 maart krijgen kiezers in Haaksbergen twee stempassen: één voor de gemeenteraad en één voor een raadgevend referendum over de inrichting van een asielzoekerscentrum (azc) in de gemeente. Niet de vraag óf er een azc moet komen staat centraal — de landelijke spreidingswet verplicht Haaksbergen tot opvang van minstens 129 asielzoekers — maar wél hoe die opvang eruit moet zien. De raadgevende peiling vraagt inwoners onder andere of er één grote locatie of meerdere kleine locaties moeten komen, of het azc op plek mag komen waar over enkele jaren woningen gepland staan, en of de voorkeur uitgaat naar een rustige landelijke of juist een drukkere locatie.

Het referendum is het eerste ooit in Haaksbergen en werd afgedwongen met voldoende handtekeningen door de lokale actiegroep Vereniging Belanghebbenden AZC Haaksbergen, die vooraf geen nadere toelichting wilde geven. De gemeente had aanvankelijk aarzelingen: met een referendum kun je de geldende wet niet buiten werking stellen, en er moet sprake zijn van een concreet besluit om erover te mogen raadplegen. Een voorstel van lokale partijen Nieuw Haaksbergen en CDA om toch een raadgevend referendum te organiseren kreeg uiteindelijk een raadsmeerderheid. De vier stellingen die de inwoners krijgen voorgeschoteld zijn opgesteld door een onafhankelijke commissie.

Andere gemeenten volgen Haaksbergen nauwgezet; elders in Nederland leidde de komst van opvanglocaties tot felle debatten en soms gewelddadige protesten (bijvoorbeeld in Uden, Houten en Uithoorn). De onduidelijkheid rond het kabinetsvoornemen om de spreidingswet in te trekken — dat daarna niet doorgezet werd — maakte het draagvlak in veel plaatsen moeilijk. Door de onrust en de verkiezingssfeer zijn volgens het COA ongeveer 6.000 opvangplekken tijdelijk stilgezet.

Volgens Hansko Broeksteeg, hoogleraar staatsrecht, kan een raadgevend referendum helpen om gemeenten richting te geven en weerstand te verminderen, mits de lokale politiek de uitkomst serieus neemt. Formeel is de uitkomst niet bindend, maar raadsleden en de gemeentewoordvoerder geven aan dat het zou vreemd zijn om de inspanning van burgers te negeren; sommige lokale politici pleiten er dan ook voor de uitslag letterlijk over te nemen bij de verdere besluitvorming.