In Gorinchem gingen al jaren geruchten rond over stembusfraude, zegt de burgemeester

In dit artikel:

De gemeenteraad van Gorinchem staat voor een lastig besluit: moet de gewraakte uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen (18 maart) worden geaccepteerd of moet er een herstemming komen? De reden is een reeks meldingen over mogelijk ronselen van volmachten en andere vormen van verkiezingsfraude. Burgemeester Reinie Melissant (CDA) deed aangifte; politie en het Openbaar Ministerie zijn een onderzoek gestart, maar de resultaten daarvan komen waarschijnlijk niet op tijd voor de raadsbeslissing die vóór 1 april moet vallen.

Al vóór 18 maart waren er signalen binnengekomen, zegt Melissant, waardoor de gemeente proactief waarschuwingsflyers bij stempassen voegde en kandidaten informeerde over de strafbaarheid van ronselen. Op verkiezingsdag zelf kwam er een concreet signaal binnen dat de burgemeester prompt deed besluiten een driehoeksoverleg (burgemeester, politie, OM) te vragen en de stembureaus extra instructies te geven om volmachten strikt te controleren. De politie startte nog die dag met onderzoek; de driehoek kwam sindsdien meerdere keren bijeen.

Cijfers geven aanleiding tot zorg: van de 15.656 uitgebrachte stemmen (opkomst 51%) waren er 2.033 met volmacht — ongeveer 13 procent. In sommige stembureaus, vooral in wijk Haarwijk, waren de verhoudingen veel hoger. Stembureau 16 trok landelijke aandacht: van 650 stemmen bleken er 135 via volmacht te zijn uitgebracht (meer dan 20 procent). In het proces-verbaal wordt melding gemaakt van een kandidaat-raadslid dat meerdere keren met mensen terugkeerde die telkens twee volmachten meenamen, en de volmachten leken vaak op identieke wijze voorbereid.

Het Centraal Stembureau stelde op 26 maart de formele uitslag vast; dat orgaan beoordeelt alleen wat in het stemhokje gebeurt en kan niet oordelen over mogelijke misstanden buiten het stembureau. Daardoor ligt de uiteindelijke keuze bij de gemeenteraad: een herstemming kan de uitslag veranderen, maar als de raad besluit geen herstemming te houden en later een kandidaat strafrechtelijk wordt veroordeeld, dan raakt die veroordeling de zetel niet automatisch.

In de Haarwijk heerst terughoudendheid: veel bewoners spreken niet over de zaak, deels vanwege taalbarrières en het kleine sociale netwerk waar men bang is als klokkenluider te worden aangemerkt. Tegelijk prijst de burgemeester degenen die wel meldingen durfden te doen en benadrukt zij dat de aangifte niet alleen over ronselen gaat, maar ook over vermoedens van het aanbieden van beloftes of giften, het gebruik van valse documenten, en andere vormen van beïnvloeding.

Kiezerraad (Kiesraad/Centraal Stembureau) en het OM noemen de stap van een herstemming zeldzaam en ingrijpend; voor de raad blijft het een "duivels dilemma" omdat zij beslissen terwijl het strafrechtelijke onderzoek nog loopt. Melissant waarschuwt dat dergelijke signalen niet uniek voor Gorinchem zijn en dat de zaak zowel lokaal als breder aandacht verdient omdat het de fundamenten van de democratie raakt.