In Egypte neemt de repressie van vluchtelingen toe: 'Ik durf mijn zoon niet meer naar school te sturen'

In dit artikel:

Khder (26), Safa en honderden anderen illustreren hoe vluchtelingen die ooit in Egypte relatief vrij konden leven, sinds 2025/2026 steeds vaker worden opgesloten, mishandeld of gedwongen teruggestuurd. Khder raakte tijdens een politiecontrole in Caïro opgepakt ondanks een UNHCR‑registratiekaart, belandde in overvolle cellen waar hij verwondingen opliep zonder medische zorg, en werd uiteindelijk met een groot konvooi naar Soedan gedeporteerd. Safa moest toekijken hoe haar zieke moeder in handboeien werd afgevoerd; enkele dagen later koos zij met haar twee kleine kinderen voor een gevaarlijke tocht via de Sahara naar Libië omdat het leven in Egypte onhoudbaar werd.

Wat er verandert: de oude praktijk waarin vluchtelingen als ‘gasten’ werden gezien, staat onder zware druk. Sinds de oorlog in Soedan (april 2023) stroomden miljoenen mensen op de vlucht; naar schatting verblijven ruim een miljoen geregistreerde vluchtelingen en asielzoekers in Egypte (mei 2026), waarvan ongeveer 851.590 Soedanezen volgens UNHCR‑cijfers. Tegelijkertijd signaleren hulporganisaties, advocaten en onderzoeksgroepen een sterke stijging van arrestaties, detenties, pushbacks en deportaties — onder wie ook bij de UNHCR geregistreerde personen, studenten, ouderen en zieken.

Rechts- en beleidsveranderingen versnellen de verslechtering. In december 2024 trad een nieuwe Egyptische asielwet in werking die verantwoordelijkheid voor registratie en erkenning van vluchtelingen stapsgewijs van UNHCR naar een nationale commissie verschuift. Critici noemen de wet strafrechtelijk gericht en onvoldoende beschermend tegen uitzetting. Rapporten van lokale mensenrechtenorganisaties (onder meer The Collapse of Egypt’s Protection for Refugees, aug. 2025) melden systematische druk op gedetineerden om ‘vrijwillig’ te vertrekken, gevallen van marteling, gebrek aan medische zorg en zelfs dodelijke slachtoffers. Alleen al in 2025 zouden volgens dat onderzoek zo’n twintigduizend Soedanezen gedeporteerd zijn.

De geopolitieke context speelt een sleutelrol. De EU sloot recent een Strategisch Partnerschap met Egypte dat gepaard gaat met een macro‑financiële steun van 7,4 miljard euro en extra middelen (200 miljoen) voor ‘migratiemanagement’. Sinds de uitbetaling van deze miljarden nemen grensbewaking, razzia’s en het reputatieverlies van UNHCR toe, zeggen Europarlementariërs en mensenrechtenadviseurs. Bovendien is Egypte in het kader van het nieuwe Europese Migratiepact als ‘veilig land’ meegenomen, waardoor de druk om migratiestromen naar Europa dicht te houden toenam. Checkpoints tussen Aswan en Caïro en versterkte zuidelijke grensbewaking met Soedan beperken vluchtelingen de bewegingsvrijheid en duwen sommigen naar steeds gevaarlijkere routes richting Europa; het aantal Soedanezen dat Europa bereikte verviervoudigde naar ruim 12.600 in de eerste elf maanden van 2025.

Ook sociale spanningen en economie spelen mee. Een diepgaande economische crisis, stijgende huren en anti‑vluchtelingenretoriek in mediakanalen en op sociale media vergroten discriminatie en geweld. Huuradvertenties die Soedanezen weren en georganiseerde onlinecampagnes versterken het klimaat van angst. Advocaten zoals Ashraf Milad en activisten als Eqbal Ahmad Ali melden dat niet alleen ongeregistreerden maar ook geregistreerden en mensen met lopende verblijfsaanvragen worden opgepakt of uitgezet; succes bij juridische procedures hangt vaak af van persoonlijke contacten.

Tegelijk ontstaan vormen van georganiseerde terugkeer die door overheden als ‘vrijwillig’ worden gepresenteerd. Campagnes als Al‑Amal, gesteund door Egyptische en Soedanese autoriteiten en het Soedanese leger, regelen gratis vervoer; volgens de Soedanese consul in Aswan keerden in 2025 meer dan 428.000 Soedanezen “vrijwillig” terug. Voor de Soedanese regering dienen volle treinen en bussen als bewijs dat het leger controle herwint en dat wederopbouw mogelijk is, terwijl activisten wijzen op dwang, armoede en angst als drijfveren voor vertrek.

De humanitaire nood in Soedan zelf blijft enorm (WHO: 33,7 miljoen mensen hebben hulp nodig in 2026), wat het risico op gevaarlijke gedwongen terugkeer vergroot. Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat internationale lof en financiële steun aan Egypte niet stroken met de rapportages over schendingen. Europese politici zoals rapporteur Tineke Strik vragen om striktere controle op uitbetaling van steun, en willen dat de behandeling van vluchtelingen meeweegt bij beslissingen over verdere tranches.

Conclusie: vluchtelingen in Egypte bevinden zich steeds vaker in een tussenpositie: officieel welkom maar in de praktijk blootgesteld aan detentie, geweld en pushbacks. Beleidsschuiven in Egypte en Europese externaliseringsmaatregelen lijken elkaar te versterken, waardoor veel Soedanezen kiezen voor terugkeer naar een onveilig thuisland of een riskante poging om elders asiel te vinden. De verhalen van individuen zoals Khder en Safa maken duidelijk dat juridische garanties en humanitaire bescherming niet langer betrouwbaar zijn voor grote groepen die in Egypte verblijven.