Rusteloze schrijver Cees Nooteboom werd vooral bewonderd over de grens
In dit artikel:
Cees Nooteboom is op 92‑jarige leeftijd overleden. De auteur, bekend om romans, reisverhalen, essays en poëzie, liet een omvangrijk oeuvre na; in 2023 verscheen nog zijn verzamelde gedichten (1955–2022) van 656 pagina’s. Hoewel hij in Nederland nooit tot de klassieke 'Grote Drie' werd gerekend, genoot hij in grote delen van Europa hoog aanzien en werd hij herhaaldelijk als kanshebber voor de Nobelprijs genoemd.
Nooteboom debuteerde in 1954 met de roman Philip en de anderen en publiceerde kort daarna zijn eerste dichtbundel. Succes en internationale erkenning kwamen geleidelijk: de roman Rituelen (1980) bevestigde zijn status als bijzonder schrijver en bevatte zinnen die lang nazingen; met Het volgende verhaal (1991, oorspronkelijk Boekenweekgeschenk) brak hij definitief door bij een Duitstalig publiek en bereikte een internationaal lezerspubliek. Naast fictie schreef hij veel geroemde reisreportages — hij was ooggetuige van historische momenten als de Hongaarse opstand (1956), de studentenopstanden in Parijs (1968), de val van de Berlijnse Muur (1989) en zag in de jaren zeventig onder meer Che Guevara in Bolivia.
Persoonlijk leed Nooteboom onder een voortdurende drang tot zwerven, iets wat hij terugvoerde op het vroege verlies van zijn vader in het bombardement op het Bezuidenhout in 1945. Spanje — vooral Menorca, waar hij sinds 1965 elk jaar verbleef — werd zijn tweede vaderland; hij onderhield ook huizen in Amsterdam, Berlijn en Zuid‑Duitsland. Zijn levenshouding en thema’s laten vaak een voorliefde voor vergankelijkheid en een preoccupatie met de dood zien. In 2023 vatte hij het zo samen: “Schrijven is uitgesteld sterven.”
Het schrijversleven bracht Nooteboom aanzienlijke prijzen: onder meer de P.C. Hooftprijs (2004) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2009). Toch bleef hij zich soms verbitterd voelen over zijn Nederlandse waardering in verhouding tot zijn buitenlandse roem. Relaties en persoonlijke omgang waren niet altijd gemakkelijk; in de jaren zestig en zeventig had hij een langdurige, maar moeizame relatie met zangeres Liesbeth List.
In zijn laatste jaren trad Nooteboom nauwelijks in de publiciteit. Een interview door Thomas Heerma van Voss in 2025 toonde hem fysiek kwetsbaar: hij gebruikte een rolstoel, had tekenen van Parkinson en longproblemen en kampte met geheugenverlies. Toch sprak hij daar met relatieve rust over het naderende einde en vroeg dat genoteerd te worden dat hij zich goed voelde op zijn plek: “Ik zit hier goed.”
Nootebooms nalatenschap is die van een rusteloze Europese schrijver: breed reizend, gefascineerd door herinnering en vergankelijkheid, technisch bedreven in meerdere genres en door velen in het buitenland als grootmeester erkend. Zijn werk blijft vertaald en gelezen, en zal vooral herinnerd worden om de combinatie van reislust, reflectie en literaire precisie.