In deze Indiase tempel waren jonge vrouwen niet welkom: de god is vrijgezel
In dit artikel:
Op 2 januari 2019 betraden twee vrouwen, Bindu Ammini en actrice Kanakadurga, ’s nachts de Sabarimala Sree Dharma Sasthatempel in Kerala, begeleid door agents in burgerkleding. Hun actie volgde op een historische uitspraak van het Indiase Hooggerechtshof ongeveer een half jaar eerder: tempels mogen vrouwen tussen circa 10 en 50 jaar niet langer op grond van menstruele onreinheid uitsluiten. De rechters oordeelden destijds dat een volledige blokkade op basis van geslacht en leeftijd discriminerend is en in strijd met de grondwet.
De invoering van die uitspraak leidde tot hevig verzet: straatprotesten, blokkades en geweld in Kerala. Ammini werd persoonlijk bedreigd en verhuisde naar New Delhi. Acht jaar later heeft een nieuw negenkoppig constitutioneel hof de kwestie opnieuw ter beoordeling—niet alleen de Sabarimala-zaak, maar ook vergelijkbare conflicten rond vrouwenrechten binnen andere religieuze instellingen en praktijken. Het centrale juridisch-politieke vraagstuk blijft of vrijheid van godsdienst zwaarder weegt dan het recht op gelijke behandeling.
De discussie raakt aan diepere thema’s: gelovigen wijzen op eeuwenoude rituelen en de celibataire status van god Ayyappa als rechtvaardiging voor de exclusie van vruchtbare vrouwen; sommige aanhangers vinden dat tempelregels gerespecteerd moeten worden, ook als ze tegen de moderne gelijkheidsnormen ingaan. Critici en activisten zeggen juist dat de specifieke verbodscultuur rond Sabarimala geen eeuwenoude traditie is maar pas rond de jaren 1950 ontstaan is, en dat uitsluiting vooral genderdiscriminatie en kastendiscriminatie (Ammini is Dalit) bestendigt. Ammini houdt vol dat iedereen gelijk is voor de wet: “Vanuit een humanistisch oogpunt zijn we allemaal gelijk voor de wet,” zegt ze.
De oorspronkelijke uitspraak van 2018 was bijna unaniem; de enige afwijkende stem kwam van de vrouwelijk rechter Indu Malhotra, die stelde dat vrijheid van religie niet primair aan de maatstaf van rede hoeft te worden gemeten en zwaarder kon wegen dan gelijkheidsclaims. Die juridische tegenstelling – religieuze autonomie versus constitutionele gelijkheid – staat nu opnieuw centraal. Het soortgelijke zaken breder trekt ook onderwerpen zoals toegang van vrouwen tot moskeeën en zoroastrische gebedshuizen en controversiële praktijken zoals genitale besnijdenis van vrouwen in het debat.
Politiek is er sinds 2018 veel veranderd. Steun voor de hofuitspraak bleek electorale kosten te hebben voor de regerende communistische partij in Kerala; de hindoenationalistische Bharatiya Janata Party (BJP) heeft zich aan de kant van de traditionele volgers geschaard en probeert op dit thema zetels te winnen. In de praktijk is zichtbare confrontatie bij Sabarimala inmiddels zeldzamer: zonder staatsbescherming lopen vrouwen die protesteren grote risico’s, en veel activisten mijden de directe botsing met gelovigen die de traditie stevig verdedigen.
Het gerechtshof rondde volgens berichtgeving de herzieningszitting woensdag af en beraadt zich nu op een nieuwe uitspraak. De uitkomst zal bepalen hoe India de balans blijft vinden tussen religieuze gebruiken en constitutionele gelijkheidsrechten.