In de voetsporen van Wallace

In dit artikel:

Op de 203e geboortedag van Alfred Russel Wallace (8 januari) is een historisch bijenarchief uit het Oxford University Museum gefotografeerd en online gezet. De exemplaren stammen uit Wallace’ beroemde Zuidoost-Azië-expeditie (1854–1862), waarin hij tussen Singapore, Malakka, Borneo, Sulawesi, Nieuw-Guinea en talloze kleinere eilanden verzamelde. Hoewel Wallace vooral bekend is om vogels, vlinders en kevers en de bijen als 'de andere ordes' beschouwde, zaten onder zijn vondsten diverse voor de wetenschap nieuwe soorten — waaronder de grootste bij ter wereld, Megachile pluto.

Veel van Wallace’ bijen werden na terugkeer door handelaar William Wilson Saunders aangekocht en door taxonoom Frederick Smith beschreven; de collectie van Saunders kwam in 1875 terecht bij het Oxford Museum. Nu is deze bijna complete serie, inclusief de zogenaamde type-exemplaren die als nomenclatuurreferentie dienen, gedigitaliseerd en beschikbaar gemaakt voor onderzoekers wereldwijd.

Het project levert meerdere wetenschappelijke baten: het biedt een tijdcapsule van welke bijensoorten ruim 170 jaar geleden op welke eilanden voorkwamen, helpt bij het vaststellen en vergelijken van soorten door de rol van type-exemplaren, en versterkt onderzoek en natuurbehoud door toegankelijkheid van materiaal. De collectie illustreert ook biogeografische patronen die Wallace zelf bestudeerde: sommige soorten komen verspreid voor op eilanden die vroeger verbonden waren, terwijl nauwere eilanden soms heel verschillende, endemische soorten herbergen (bijvoorbeeld Amegilla insularis versus het Sulawesi-beperkte A. viligans).

Door deze historisch belangrijke bijenbeelden publiek te maken, krijgen wetenschap en natuurbescherming betere instrumenten om soorten te herkennen, veranderingen in biodiversiteit te volgen en onontdekte soorten – met name in Indonesië – verder te onderzoeken.