In de toneelversie van 'Mystiek lichaam' komt de ironie van Kellendonk niet helemaal uit de verf

In dit artikel:

Koen Verheijden bewerkte Frans Kellendonks roman *Mystiek lichaam* uit 1986 tot een toneelstuk en regisseert het als een uitgesproken jaren­tachtigstuk. De voorstelling volgt de drie delen van de roman en draait om de familie Gijselhart, die samenwoont op De Doornenhof. Dochter Magda, bijgenaamd Prul, keert terug naar huis, terwijl haar broer Leendert in New York worstelt met een ambivalente liefdesrelatie. Ook hij komt uiteindelijk terug. Zijn homoseksualiteit, de aidsepidemie en de spanningen binnen het gezin vormen belangrijke onderdelen van het verhaal.

De roman kwam eerder onder vuur te liggen vanwege vermeend antisemitisme, homofobie en misogynie. Volgens de bespreking zijn deze opvattingen vooral aan de personages toe te schrijven. Verheijden houdt vast aan de historische context, met jaren­tachtigkostuums en groteske ironie, en laat hedendaagse, emancipatoire discussies grotendeels buiten de voorstelling. Toch dringen moderne ernst en empathie onvermijdelijk door, waardoor Kellendonks ironie soms ongemakkelijk of gekunsteld overkomt.

De bewerking wordt gedragen door sterke acteurs en is volgens de recensent speelbaar, vitaal en bij vlagen indrukwekkend. Wel leidt de vereenvoudiging van de roman tot vervlakking. Desondanks blijven de harde en tedere taal, de tegenstrijdige familieleden en het idee van het gezin als een gezamenlijk ‘mystiek lichaam’ herkenbaar. Het slot, waarin Prul vertrekt en vader en zoon achterblijven, onderstreept dat ontsnappen niet voor iedereen mogelijk is.