In de luwte van het Europees Parlement kan veel gebeuren
In dit artikel:
Ik keer terug als columnist na een abrupt einde aan een politiek avontuur en belooft later een diepere analyse. Nu richt de aandacht zich op een actueel probleem: gebrek aan tegenmacht en transparantie rond beslissingen die in Brussel worden genomen.
De Tweede Kamer voert voor elke Europese raad korte debatten en doet moties, maar heeft weinig handvatten om echt invloed uit te oefenen op Europese dossiers. Kamerleden functioneren vaak meer als adviseurs; het is onduidelijk of bewindslieden opvolging geven aan verzoeken en wanneer zij tegen de Kamer ingaan blijven daar doorgaans geen consequenties aan verbonden. Tegelijkertijd zijn veel Europese politici en machtsprocessen voor Nederlandse burgers onzichtbaar — Manfred Weber van de EVP zou onherkenbaar op straat kunnen lopen, iets wat niet geldt voor kleinere Nederlandse parlementariërs.
Er bestaan nauwelijks echt Europese nieuwsvoorzieningen die het politieke debat op EU-niveau volgen. Daardoor worden wetten geregeld in beslotenheid: parlementsleden kunnen niet zelfstandig wetsvoorstellen indienen en de cruciale triloogonderhandelingen tussen Raad, Commissie en Parlement verlopen vaak achter gesloten deuren. Dat gebrek aan openbaarheid maakt het moeilijk te weten wie wanneer over welke inhoudelijke concessies beslist.
Als concreet voorbeeld haalt de auteur een recent farma-wetsvoorstel aan dat ziekenhuisapothekers zou kunnen hinderen in het zelf bereiden van medicijnen — een belangrijke vorm van tegenmacht tegen prijs- en marktdruk van grote farmabedrijven. Ondanks alarm van betrokkenen bleef de dreiging grotendeels onopgemerkt in Kamerverslagen; de triloog is afgesloten maar de uiteindelijke tekst en haar gevolgen voor bereidende apothekers zijn onduidelijk. Minister Bruijn meldde summier dat beperking niet het doel was, maar als het misgelopen was had niemand helder kunnen uitleggen waarom of door wie dat was besloten.
Tegelijk versterken internationale ontwikkelingen — zoals de Amerikaanse politiek en de oorlog in Oekraïne — het momentum voor meer Europese slagkracht en gezamenlijke financiële instrumenten. Na coronabonds en leningen voor Europese defensie werd recent opnieuw gekozen voor gezamenlijke leningen. Binnenlandse politiek laat zien hoe partijen, bijvoorbeeld de VVD, zich pragmatisch terugtrekken van eerdere bezwaren en instemmend tekenen, deels door semantische verschuivingen die kritische woorden vermijden.
De kernboodschap: besluitvorming verschuift steeds meer naar Brussel, vaak met gefragmenteerde tegenmacht en achter gesloten deuren. Zonder betere transparantie, media en controlemechanismen in EU-zaken zijn democratische checks fragieler geworden — en de vraag is wat dat op termijn kan misgaan.