In de jacht op 'Bolle Jos' voert Nederland internationaal de druk op
In dit artikel:
De Nederlandse overheid voert in het geheim een intensief diplomatiek offensief om de veroordeelde drugscrimineel Jos “Bolle Jos” Leijdekkers uit Sierra Leone uitgeleverd te krijgen. Dat blijkt uit een reconstructie van AD en Follow The Money. Leijdekkers, die in Nederland nog een straf van 24 jaar moet uitzitten en in België tot tientallen jaren is veroordeeld (recent werd daar een strafvordering van 13 jaar toegevoegd), werd eind 2024 door journalisten in Sierra Leone gelokaliseerd. Op foto’s en video’s verscheen hij zichtbaar vlakbij president Julius Maada Bio en diens familie; hij zou een relatie hebben met Bio’s dochter en wordt in Freetown aangeduid als de ‘nationale schoonzoon’.
Sinds februari vorig jaar ligt er een uitleveringsverzoek uit Den Haag, maar Freetown reageerde schimmig: onderzoek beloofd, vervolgens ontkenningen en zelfs suggesties van persoonsverwisseling (de man zou Umar Sheriff heten). De Sierra Leoonse autoriteiten speelden verstoppertje; ministers wezen naar elkaar en uiteindelijk naar presidentiële beslissingen. De zaak toont volgens meerdere bronnen dat Leijdekkers op hoog niveau bescherming geniet en dat zijn invloed verder reikt dan familiebanden — er circuleren beelden waarin hij feest met kopstukken van immigratie, politie en drugsbestrijding, en er doen berichten de ronde dat hij een Sierra Leoons paspoort heeft.
Nederland ontbreekt het aan directe operationele kanalen in Sierra Leone: er is geen ambassade en er bestaan geen formele verdragsafspraken over rechtshulp. Dat weerhield Den Haag er echter niet van om op alle mogelijke momenten druk te zetten: via diplomatieke posten in Brussel en Accra, bilaterale gesprekken op internationale fora (World Forum/ICC-vergadering, VN- Algemene Vergadering), telefoontjes en ontmoetingen tussen ministers en ambtsdragers, én gesprekken op politiek topniveau. Premier Dick Schoof sprak vorig jaar met president Bio in Angola, en Nederlandse ministers ontmoetten meerdere Sierra Leoonse collega’s gedurende het jaar. Ook EU-partners dragen volgens bronnen het Nederlandse standpunt, waardoor Freetown niet langer eenvoudig kan wegstappen met ontwijkende antwoorden.
De inzet is groot omdat Leijdekkers volgens deskundigen meer is dan een enkelvoudige crimineel: zijn kapitaal en relaties kunnen politieke en bestuurlijke instituties ondermijnen, met risico’s voor de stabiliteit van Sierra Leone en mogelijk voor andere landen in West-Afrika. Clingendael-expert Kars de Bruijne waarschuwt dat de zaak inmiddels rijksbreed wordt opgepakt omdat het anders een veel groter internationaal probleem kan worden. Tegelijkertijd bemoeilijken geopolitieke overwegingen het drukmiddel: Europa wil haar invloed in West-Afrika niet verliezen aan machtsblokken als Rusland en China, en sommige elementen binnen Bio’s regering staan open voor nauwere banden met Rusland, wat te veel publieke druk politiek risicovol maakt.
De advocaat van Leijdekkers klaagt dat Nederland de grenzen van internationaal recht zou opzoeken en spreekt van pogingen tot infiltratie via ‘spionnen’; de AIVD doet geen uitspraken over die beweringen. Sinds de onthulling is Leijdekkers niet meer in het openbaar gezien en president Bio heeft in zijn nieuwjaarstoespraak wel een harde aanpak van drugs aangekondigd, maar sprak niet openlijk over de affaire rond Leijdekkers. Onderzoekers van AD en FTM reisden naar Sierra Leone; een verslaggever werd vorig jaar gearresteerd en urenlang verhoord bij een poging Leijdekkers op te sporen — een illustratie van hoe gevoelig en complex de zaak lokaal blijft.