In de geopolitieke wereld van Donald Trump lopen vrienden en vijanden dwars door elkaar

In dit artikel:

Donald Trump voert volgens het artikel een grillig buitenlands beleid dat de Amerikaanse machtspositie en traditionele bondgenootschappen onder druk zet. Dat werd symbolisch zichtbaar na de NAVO-top in Ankara op 8 juli, toen hij uit veiligheidsoverwegingen heimelijk van Air Force One naar een ander vliegtuig zou zijn overgestapt. Alleen minister van Defensie Pete Hegseth en enkele persoonlijke medewerkers, onder wie socialemedia-adviseur Natalie Harp, vergezelden hem; journalisten en andere kabinetsleden bleven achter.

Trumps persoonlijke en emotionele stijl werkt rechtstreeks door in de diplomatie. Zo gaf hij Hegseth opdracht een militaire oefening met Zuid-Korea af te schalen, mede omdat Seoel hem niet had geholpen in zijn oorlog met Iran. Ook Europese bondgenoten die zijn verzoeken afwezen, kregen harde kritiek. Spanje noemde hij tijdens de NAVO-top een “verloren zaak”. Tegelijk zoekt Trump toenadering tot de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, ondanks diens kernwapenprogramma en de vijandige verhouding met Zuid-Korea. Volgens de auteur lopen vrienden en vijanden in Trumps beleid daardoor voortdurend door elkaar: bondgenoten krijgen afwisselend lof en dreigementen, terwijl strategische afwegingen plaatsmaken voor persoonlijke loyaliteit.

Die aanpak staat haaks op eerdere Amerikaanse beleidsdoelen. Trump beloofde zich meer op het Westelijk Halfrond te richten, maar raakte juist verwikkeld in een kostbare oorlog in het Midden-Oosten. Ook vermengt hij volgens het artikel staatsbelangen met persoonlijk gewin, onder meer doordat hij in een door Qatar geschonken vliegtuig arriveerde. Minister van Buitenlandse Zaken en nationaal veiligheidsadviseur Marco Rubio speelt in deze besluitvorming nauwelijks een zichtbare rol; Trumps schoonzoon Jared Kushner en vastgoedinvesteerder Steve Witkoff zouden wel invloed hebben.

Trump vindt het naoorlogse netwerk van Amerikaanse bases en veiligheidsgaranties te duur en te eenzijdig. Washington heeft NAVO-landen daarom een vragenlijst gestuurd over hun steun aan Trumps beleid. Die loyaliteitstest komt op een gevoelig moment: in het najaar beslist de Amerikaanse regering hoeveel Europese bases sluiten en hoeveel militairen in Europa blijven. Dat wekt de indruk dat de Amerikaanse militaire aanwezigheid mede afhankelijk wordt van de politieke inschikkelijkheid van bondgenoten.

De gevolgen zijn al zichtbaar. Europese landen verhogen hun defensie-uitgaven en zoeken meer onderlinge samenwerking. In Azië zoeken Japan en Zuid-Korea elkaar nadrukkelijker op, terwijl Japan en de Filipijnen militaire afspraken maakten en India en Vietnam gezamenlijk wapens willen produceren. Daarmee krijgt de NAVO een sterker Europees karakter en ontwikkelen Aziatische partners meer eigen veiligheidsverbanden. Pessimisten vrezen dat het onderlinge vertrouwen, de basis van allianties, blijvend afneemt. Optimisten wijzen erop dat gezamenlijke belangen eerder crises hebben overleefd en dat een volgende Amerikaanse president veel kan terugdraaien.

De oorlog met Iran vormt volgens de auteur de zwaarste test. Ondanks de inzet van moderne Amerikaanse wapens is er geen duidelijke overwinning of uitweg. De oorlog zou de voorraden van onder meer Tomahawk-kruisvluchtwapens, Patriot- en Thaad-raketten tot kritieke niveaus hebben teruggebracht; herstel zou tot ongeveer 2030 kunnen duren. Reuters meldde dat de uitputting zo groot was dat een nieuwe aanval eind juli moest worden afgeblazen.

Ook de Amerikaanse marine vertoont tekenen van overbelasting. Het vliegdekschip USS Abraham Lincoln werd na negen maanden op zee teruggestuurd wegens technische problemen en mentale klachten onder de bemanning. Het werd vervangen door de Washington, die uit Aziatische wateren werd weggehaald. Daardoor beschikten de Verenigde Staten tijdelijk over geen enkel vliegdekschip in de westelijke Pacific, een voor Washington strategisch cruciale regio.

Terwijl Rusland en vermoedelijk China Iran helpen zijn militaire capaciteit snel te herstellen, lijken de Amerikanen volgens het artikel vooral nieuwe problemen te hebben gecreëerd: lege wapenvoorraden, spanningen rond de Straat van Hormuz en groeiend wantrouwen in Europa, Azië en het Midden-Oosten. China en Rusland zouden bovendien profiteren van inzicht in Amerikaanse wapens, tactieken en kwetsbaarheden. De conclusie is dat Trumps kortetermijnpolitiek de macht en geloofwaardigheid van de VS sneller uitholt dan de meeste eerdere beleidskeuzes, en rivalen als Xi Jinping en Vladimir Poetin strategisch in de kaart speelt.