In de geblokkeerde haven van Odesa begint het graan te rotten

In dit artikel:

Oekraïense boeren hebben hun oogst binnen, maar kunnen die door de gesloten haven van Odesa nauwelijks verkopen. Russische droneaanvallen op schepen en haveninfrastructuur hebben de belangrijkste uitvoerroute aan de Zwarte Zee lamgelegd. Daardoor zitten boeren met volle silo’s en graanvoorraden die buiten onder dekzeil liggen opgeslagen. Regen, muizen en vogels bedreigen de kwaliteit; een deel van de oogst van boeren is al gaan rotten.

Anatoli Gajvoronski, die bij Dnipro een akkerbouwbedrijf van 2.000 hectare runt, heeft 2.700 ton tarwe op zijn erf liggen. Eind mei kreeg hij nog 170 euro per ton, tegenover kosten van ongeveer 100 euro. Inmiddels bieden handelaren slechts 60 euro, omdat pakhuizen vol zitten en boeren gedwongen zijn tegen bodemprijzen te verkopen. Gajvoronski noemt dat misbruik van hun benarde situatie.

In 2022, toen Odesa eveneens geblokkeerd was, vervoerden Oekraïense boeren graan via Europa. Die route liep vast nadat Poolse boeren uit protest tegen de concurrentie de grens blokkeerden. De vaarroute werd in 2023 heropend nadat Oekraïne de Russische Zwarte Zeevloot had teruggedrongen, maar functioneerde slechts tot afgelopen zomer. De haven van Izmajil aan de Donau kan de export niet aan: wachttijden zijn lang en opslag is duur. Vervoer naar Bulgarije is door de grote afstand en hoge brandstofkosten nauwelijks rendabel; diesel is drie keer zo duur als in 2022. Ook de route door Polen wordt door bureaucratie en angst voor marktverstoring gemeden.

De problemen raken de hele landbouwketen. Boeren moeten pacht, lonen en leningen blijven betalen, terwijl handelaren, transporteurs, mestproducenten en reparatiebedrijven eveneens zonder inkomsten zitten. Gajvoronski heeft zijn kredietlimiet bereikt en vreest bovendien personeel te verliezen. Landbouw geldt als essentiële sector, waardoor bedrijven werknemers van militaire dienst kunnen vrijstellen, maar die regeling vervalt als lonen niet op tijd worden betaald.

President Volodymyr Zelensky stelde tijdens een recente VN-top een staakt-het-vuren op de Zwarte Zee voor, zodat Oekraïense voedseltransporten niet langer worden aangevallen. Rusland beschiet echter schepen in Odesa, terwijl Oekraïne de Russische graanhaven Novorossiejsk onder vuur neemt. De gesprekken hebben vooralsnog niets opgeleverd. Gajvoronski steunt druk op de Russische economie, maar verwacht weinig van onderhandelingen.

Om te overleven zoekt hij afzet op de binnenlandse markt. Zijn bedrijf verwerkt zonnebloempitten tot olie en groenafval tot brandstofbriketten. Tegelijkertijd blijven steeds meer akkers onbewerkt en proberen boeren hun bedrijven te verkopen. De blokkade heeft ook internationale gevolgen: terwijl de graanprijzen in Oekraïne instorten, zijn ze wereldwijd met ongeveer 40 procent gestegen. Gajvoronski wil desondanks wintertarwe blijven zaaien, al verwacht hij dat veel collega’s dat niet meer kunnen betalen.