Ilja Leonard Pfeijffer schrijft kroniek van cruciale en explosieve tijden

In dit artikel:

Ilja Leonard Pfeijffer heeft zijn tweewekelijkse beschouwingen voor de Vlaamse krant De Morgen gebundeld in een boek met als centrale thema de verzwakking van de liberale rechtsstaat in Europa. Vanaf januari 2024 schreef hij een reeks van circa vijftig korte teksten die bedoeld waren als kroniek van wat hij voorzag als cruciale en explosieve tijden voor het continent. In plaats van literaire romans kiest hij hier bewust voor directe essayistische analyse, waarbij zijn stijl wel de flair en beeldkracht van een romancier behoudt.

Pfeijffer signaleert een verschuiving van klassieke constitutionele democratie — met haar scheiding der machten, onafhankelijke rechtspraak en vrije media — naar wat hij “absolute democratie” noemt: een politiek model waarin verkiezingswinst wordt gezien als vrijbrief om instituties en regels te omzeilen. Leiders als Trump, Orbán en Meloni dienen in zijn betoog als voorbeelden van politici die juist kritiek op hun beleid afdoen als inmenging van een corrupte elite. Dat proces leidt volgens hem tot het systematisch verzwakken van tegenmachten: media, onderwijs en rechterlijke instituties worden ondergraven zodat afwijkende meningen verdwijnen en de meerderheid of een kleine machtsel ite vrij spel krijgt.

Pfeijffer verbindt die hedendaagse ontwikkelingen met historische voorbeelden, onder meer het verval van de Atheense democratie rond 400 v.Chr., en met thema’s uit zijn romans. Hij gebruikt scherpe beelden — bijvoorbeeld het contrast tussen pyromanen (extremisten/populisten) en de brandweer (verdedigers van rechtsstaat) die vervolgens beschuldigd wordt van het veroorzaken van waterschade — om de gevaren van het huidige klimaat zichtbaar te maken.

Naast politieke erosie wijst hij op de rol van machtige oligarchen en tech-magnaat en die media-invloed kopen en kwaliteitswaarborgen als factchecking uithollen. Dat, in combinatie met het roofkapitalisme dat ecologische rampen en groeiende ongelijkheid veroorzaakt, voedt sociale onvrede die via sociale media tegen instituties wordt gekeerd in plaats van tegen machtige bedrijven of internationale structuren.

Het boek is niet bedoeld als ontspannende lectuur: de toon is verontrustend en waarschuwend. Pfeijffer roept burgers op om frames kritisch te blijven bevragen, naar betrouwbare feiten te zoeken, echt te luisteren en expliciet afstand te nemen van extremisme, in plaats van het te normaliseren uit angst kiezers te verliezen. Zijn pleidooi is zowel intellectueel als moreel: behoud van rechtsstaat en waarheid vraagt actieve betrokkenheid van burgers.