Ik zie Orbán binnenkort wel president van Hongarije worden, zegt deze expert
In dit artikel:
Péter Magyar versloeg afgelopen zondag Viktor Orbán en staat voor de taak Hongarije te herbouwen na zestien jaar autocratisch bestuur. Princeton-hoogleraar Kim Lane Scheppele, die Orbáns juridische manoeuvres al decennialang volgt, waarschuwt dat de overwinning historisch is — vergelijkbaar met het einde van het communisme in 1989 — maar slechts het begin van een veel ingewikkelder hersteloperatie.
Orbán liet een doordacht arsenaal aan verdedigingswerken achter. Hij privatiserde de defensiesector op hoge snelheid en plaatste veel publieke middelen in stichtingen geleid door loyale vertrouwelingen, zodat grote inkomstenstromen — vaak afkomstig van EU-gelden — buiten bereik van een toekomstige regering zouden blijven. Hongarije heeft een aanvraag van circa 16 miljard euro leningen voor de defensie-industrie lopen bij de Europese Commissie; goedkeuring wordt nu sneller verwacht nu Orbán uit het premierschap is. Daarnaast wijzigde Orbáns parlement recent de grondwet om het moeilijk te maken de president af te zetten. De zittende, door Orbán benoemde president Tamás Sulyok kan wetgeving blokkeren en zit tot 2029 — Scheppele vermoedt dat Sulyok kan opstappen of dat het huidige parlement Orbán zelfs tot president zou kunnen benoemen, wat hem juridische immuniteit zou verschaffen.
Orbán maakte gebruik van een langdurige noodtoestand (sinds 2015) — eerst als reactie op migratie, later onder meer wegens corona en de oorlog in Oekraïne — om het parlement buitenspel te zetten en grondwetswijzigingen door te voeren. Ook richtte hij stichtingen op die publieke universiteiten en andere bezittingen in handen kregen, wat terugvordering door een nieuwe regering juridisch en praktisch bemoeilijkt. Een voorbeeld is het Mathias Corvinus Collegium (MCC), een hybride instituut dat onderwijs, denktankwerk en mobilisatie combineert en recent grote dividenden kreeg uit eerder staatsbezit (onder meer aandelen van energieconcern MOL). Dat netwerk van instellingen en financiële stromen kan volgens Scheppele nog jaren doorwerken en functioneert als exporteur van het ‘Orbán-draaiboek’ naar radicaal-rechtse netwerken elders in Europa en de VS.
Magyars programma draait in de kern om het terugvorderen van verduisterde middelen en het herinvesteren in publieke voorzieningen — ziekenhuizen, scholen en openbaar vervoer. Maar hij stuit op institutionele blokkades: het Openbaar Ministerie en veel rechtbanken zitten vol Orbán-loyalisten. Een cruciale stap die Magyar heeft beloofd is toetreding tot en samenwerking met het Europees Openbaar Ministerie (EOM). Dat orgaan kan misbruik van EU-gelden onderzoeken en zo buiten de nationale, gekaapte instellingen om sporen naar verdwenen middelen en verantwoordelijken volgen. Voor Scheppele biedt Europa daarmee een directe route om gelden terug te vorderen nog voordat binnenlandse instituties weer deugdelijk functioneren.
Persoonlijk heeft Magyar een complexe relatie met het oude systeem: tot twee jaar geleden behoorde hij tot Orbáns kring en was hij zelfs getrouwd met ex-minister van Justitie Judit Varga. Sinds de campagne omringt hij zich echter met zakenmensen die niet besmet lijken door corruptie; dat maakt hen minder kwetsbaar voor verleiding, maar ook politiek onervaren en soms vervreemd doordat velen lange tijd in het buitenland leefden. Scheppele ziet hierin een grootschalig experiment: frisse geldschieters maar weinig bestuurlijke ervaring.
Op veiligheids- en buitenlandgebied zijn de mogelijkheden beperkt. Hongarije is sterk afhankelijk van Russische energie en bouwt samen met Russische partners aan een kerncentrale. Volledige breuk met Moskou is onhaalbaar; wel zal Magyar waarschijnlijk minder vaak blokkades of veto’s gebruiken op samenwerking met Brussel, wat de relatie met EU-instellingen kan normaliseren.
Scheppele plaatst een kanttekening: Magyar begrijpt de juridische trucs van Orbán goed — hij is advocaat en kent het systeem — maar dat betekent ook dat het risico bestaat dat hij zelf in autoritaire patronen vervalt. Scheppele schat de kans dat Magyar uitgroeit tot een ‘Orbán 2.0’ nog op ongeveer 20 procent: te veel om te negeren, maar Magyar blijft de enige figuur die de electorale meerderheid kon behalen.
Kortom: de verkiezing van Magyar opent de deur naar democratisch herstel en zuivering van corruptie, maar hij moet navigeren door juridische valstrikken, door netwerken van loyale instituties en door door Orbán geplaatste financiële constructies. Europese instrumenten zoals het EOM en politieke vastberadenheid zijn cruciaal om de “alligators” in het moeras uit te schakelen.