Ik zie, ik zie wat ik eerst niet zag: nature journaling opent je ogen

In dit artikel:

Nature journaling is een manier om met extra aandacht naar de natuur te kijken en observaties vast te leggen in een notitieboek. Dieneke Schram-Bijkerk van Atlas Leefomgeving doet in september mee aan een workshop van natuurgids Arija Jansen bij de Boswerf in Zeist. Ze wil leren hoe tekenen, schrijven en onderzoeken haar blik op de natuur kunnen verdiepen.

Jansen, die genetica studeerde, een lerarenopleiding biologie volgde en IVN-natuurgids is, combineert in haar natuurdagboeken observeren, tekenen en vragen stellen. Volgens haar hoeven tekeningen geen kunstwerken te zijn: het belangrijkste is dat je zorgvuldig kijkt. De aanpak sluit aan bij de Wild Wonder Foundation, die mensen met natuurjournalen dichter bij hun omgeving wil brengen.

Tijdens een rondgang door de tuin ontdekt Dieneke hoe veel er te zien is op een plek die aanvankelijk alledaags lijkt. Bij bloeiende marjolein blijken verschillende insecten actief, waaronder hommels, bijen en zweefvliegen. Ook ziet ze een bloedrode heidelibel, die ze zonder bewust stilstaan waarschijnlijk over het hoofd zou hebben gezien. Bij twee dennenkegels leert ze verschillen herkennen tussen onder meer de douglasspar en de grove den. Geheugensteuntjes, zoals de bast van de douglasspar die aan een bastognekoek doet denken, helpen daarbij.

Daarna kiest Dieneke een Hongaarse acanthus als onderwerp. Met pen, papier, verf en een loep onderzoekt ze de plant nauwkeurig. Tijdens het tekenen ontdekt ze details die ze eerder niet zag, zoals verschillen in stengellengte, de vorm van de schutbladeren, paarse randen en vruchtjes na de bloei. Een plantenapp helpt bij de determinatie, maar Jansen moedigt ook het gebruik van een plantengids aan, omdat je daarmee meer leert over plantkenmerken en indeling. Door kleuren te mengen en met de echte plant te vergelijken, wordt de schets steeds preciezer.

De belangrijkste opbrengst is voor Dieneke niet de kwaliteit van haar tekening, maar het gevoel van verwondering en aandacht dat tijdens het tekenen ontstaat. Enkele dagen later merkt ze tijdens een vertrouwde wandeling ineens vier vlinders op. Hoewel ze haar journal niet bij zich heeft, kijkt ze sindsdien anders en nieuwsgieriger naar haar omgeving.

Voor nature journaling is geen bijzonder natuurgebied nodig: een tuin, balkon of straat volstaat. Beginners kunnen bijvoorbeeld een gewone plant, een insect of de veranderingen in een seizoen volgen. Een notitieboek, potlood en eventueel verf zijn genoeg om te starten; het doel is vooral beter leren kijken en ontdekkingen bewaren.