"Ik was klaar om te sterven": Afrikaanse soldaten in Oekraïense gevangenis vertellen hoe ze voor Rusland gingen vechten

In dit artikel:

In een krijgsgevangenenkamp in West-Oekraïne zitten steeds meer buitenlanders die voor Rusland vochten. Waar er tijdens een bezoek in het voorjaar van 2024 vooral Russen gevangen zaten, spreken gevangenen nu onder meer Frans, Engels, Spaans en Arabisch. Volgens Oekraïense cijfers dienden eind april minstens 28.391 buitenlanders uit ruim 130 landen in het Russische leger; zeker 2.965 kwamen uit 36 Afrikaanse landen. Noord-Koreaanse militairen zijn daarin niet meegerekend.

VRT NWS sprak met drie Afrikaanse gevangenen uit Togo en Congo-Brazzaville. Dosseh en Victor kwamen naar Rusland om te studeren, nadat kansen in Europa en Noord-Amerika waren mislukt. Dosseh zegt dat hij zonder Russisch te begrijpen documenten tekende waarvan later bleek dat het een militair contract was. Na een korte opleiding werd hij naar het front gestuurd. Vier van zijn zes groepsgenoten kwamen binnen twintig minuten om; hij raakte zwaargewond en gaf zich over aan Oekraïne.

Victor werd naar eigen zeggen gelokt door het beeld van Rusland als bondgenoot van Afrika en tegenstander van het Franse kolonialisme. Ook hij belandde uiteindelijk in het leger. Beverly, een Congolese officier die in Rusland studeerde, tekende een contract nadat hij met een mogelijke gevangenisstraf werd geconfronteerd. Hij verloor aan het front meerdere vingers door een granaatexplosie.

Mensenrechtenorganisaties en onderzoekers spreken van een internationaal georganiseerde ronselpraktijk die mogelijk op mensenhandel lijkt. Buitenlandse studenten en arbeidsmigranten met weinig geld of onzekere verblijfsrechten krijgen banen, visa, hoge lonen of een Russisch paspoort beloofd. Vaak zijn tussenpersonen, soms zelf Afrikanen, betrokken. Contracten zijn geregeld in het Russisch opgesteld en worden onder druk of zonder begrip ondertekend. Een Nepalese gevangene vertelt dat hem 195.000 roebel per maand en een paspoort waren beloofd; dat paspoort kreeg hij nooit.

De mannen blijven ondanks hun ervaringen grotendeels positief over Rusland. Ze nemen Russische verklaringen over waarin de oorlog wordt voorgesteld als een strijd tegen de NAVO en het Westen, niet tegen Oekraïne. Volgens KU Leuven-professor Ria Laenen versterken Russische propaganda en sociale media bestaande anti-Europese gevoelens in Afrika. Ook economische wanhoop speelt een grote rol: voor veel jongeren lijkt Rusland een kans op een beter leven.

Buitenlandse gevangenen hebben weinig uitzicht op vrijlating. Bij gevangenenruilen staan ze doorgaans onderaan de lijst, terwijl Rusland vaak nauwelijks naar hen omkijkt. Oekraïense inlichtingen melden bovendien dat duizenden buitenlanders na hun contract in dienst worden gehouden. Wie wordt geruild, loopt het risico opnieuw naar het front te worden gestuurd.

De rekrutering gaat ondertussen door. Mohammed uit Bangladesh trok in mei naar Rusland voor werk als bewaker, maar werd na tien dagen training naar Oekraïne gestuurd. Mensenrechtenorganisaties telden begin dit jaar minstens 104 Bengalezen in het Russische leger, van wie er zeker 34 zijn omgekomen. Mohammed wilde niet vechten en schreef dat hij naar huis wilde, maar zag geen uitweg meer. Zijn onlineaccount verdween op 3 augustus.