'Ik leef in vrijheid, precies wat hij voor me wilde': Alerk ontvluchtte China, zijn Oeigoerse vader bleef
In dit artikel:
Alerk Ablikim (26) vluchtte op achtjarige leeftijd met zijn moeder uit China nadat zij geconfronteerd werden met de systematische onderdrukking van de Oeigoeren. Hij groeide in Urumqi op als zoon van de bekende dichter Ablikim Hesen; diens werk circuleert nog mondeling onder Oeigoeren maar is officieel gecensureerd. Waar zijn vader nu precies verblijft is onduidelijk — Alerk kreeg vier jaar geleden te horen dat hij na twee jaar uit een heropvoedingskamp was vrijgelaten en vermoedelijk onder de radar leeft in of rond zijn geboortestreek Ghulja — maar direct contact is al jaren te gevaarlijk.
Alerk herinnert zich kleine, pijnlijke ervaringen van discriminatie in China: een buschauffeur die de deuren sloot met zijn arm ertussen, kinderen en leraren die hem als voorbeeld gebruikten om Han-Chinese leerlingen aan te sporen beter te presteren, en een gebroken arm die nooit werd gezet. Zijn moeder, een getrainde endocrinoloog, zag in haar werk hoe Oeigoeren medisch als proefdieren werden behandeld; dat was de directe aanleiding om te vertrekken. Na hun vertrek naar Nederland hervond zijn moeder zich professioneel via omscholing, maar het contact met de familie in China verslechterde, vooral nadat zijn vader partijlid werd en banen verloor door het steeds repressievere klimaat.
Alerk beschrijft de bredere achtergrond: Oeigoeren zijn een Turks (Turkisch) islamitisch volk dat al eeuwen in wat China Xinjiang of Oost-Turkestan noemt woont. Sinds het midden van de jaren 1990 en in sterkere mate na 2009 en rond 2017 verscherpte Beijing beleid dat taal, religie en cultuur uitwist — Han-Chinezen werden gestimuleerd zich te vestigen, onderwijs in Oeigoers werd teruggedrongen of verboden en massale detenties in heropvoedingskampen werden gerapporteerd.
In Nederland ontwikkelde Alerk zich tot activist. Hij maakte een video over zijn vader die aandacht kreeg van Nieuwsuur, was vijf jaar politiek secretaris van de Oeigoerse jongerenvereniging en werkt nu via een eigen lobbykantoor — ook voor Tibetanen, Hongkongers en Zuid-Mongoliërs. Samen met voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma initieerde hij een genocidemotie. Alerk noemt China’s handelen ‘genocide’, wijst op gedocumenteerde praktijken zoals gedwongen geboortebeperking en verwijst naar onderzoeksinstanties als The Uyghur Tribunal.
Zijn activisme bracht ook intimidatie: anonieme dreigtelefoontjes met martelgeluiden, gevolgd worden door een vrouw en propagandavideo’s waarin zijn vader ogenschijnlijk ’vredig’ wordt neergezet, maar gefilmd binnen een omheining. Toch zet Alerk zich onvermoeibaar in: hij wil "vrede voor mijn geweten" en streeft ernaar te doen wat mogelijk is voor zijn volk. De diepe persoonlijke motivatie blijft het verlangen zijn vader ooit weer in de armen te sluiten — een ontmoeting die hij als het hoogste goed beschouwt en die de drijfveer vormt achter zijn publieke inzet.