"Ik krijg nog altijd kippenvel als ik die beelden zie": Caroline Van den Berghe blikt terug op horrorzomer van 1996

In dit artikel:

Dertig jaar na de horrorzomer van 1996 blikt justitiejournalist Caroline Van den Berghe in de podcast Onder ons: Crimi terug op de zaak-Dutroux. Volgens haar vormde de affaire een breuklijn in België: voor de ontvoeringen van kinderen leefden veel gezinnen onbezorgder en waren kinderen vaker alleen onderweg, zonder gsm of systemen om hun locatie te delen.

Julie Lejeune en Mélissa Russo verdwenen op 24 juni 1995 tijdens een wandeling. Hun ouders, vrienden en buren begonnen zelf te zoeken en waarschuwden de rijkswacht, maar een gespecialiseerde Cel Vermiste Personen bestond nog niet. Ook bij de verdwijning van An Marchal en Eefje Lambrecks op 23 augustus 1995 kregen de families aanvankelijk de indruk dat politie en rijkswacht de zaak niet ernstig namen. De eerste uren, die vandaag als cruciaal gelden voor het vinden van sporen en getuigen, gingen daardoor grotendeels verloren.

Bij de latere ontvoering van Sabine Dardenne en Laetitia Delhez was de Cel Vermiste Personen wel actief. Onder leiding van Alain Remue werden grote zoekacties opgezet. Op 15 augustus 1996 werden beide meisjes bevrijd uit de kelder van Marc Dutroux in Marcinelle. De beelden van hun thuiskomst, waarbij een grote menigte applaudisseerde, maakten diepe indruk. De vreugde sloeg echter snel om in verdriet toen bleek dat Julie, Mélissa, An en Eefje door Dutroux waren ontvoerd en overleden. Julie en Mélissa stierven door honger en dorst; An en Eefje werden levend begraven.

De woede nam verder toe omdat de rijkswacht van Charleroi al eerder informatie over Dutroux had ontvangen. Hij was samen met zijn vrouw Michelle Martin al veroordeeld voor ontvoering en verkrachting van minderjarigen, maar was na een beslissing van de minister van Justitie vrijgelaten. Na hun arrestatie op 13 augustus 1996 ontstonden aan het gerechtsgebouw van Neufchâteau woedende taferelen. Veel mensen vreesden dat politie en justitie de zaak niet grondig zouden aanpakken.

Die argwaan werd versterkt door het zogenoemde spaghetti-arrest. Onderzoeksrechter Jean-Marc Connerotte werd van het onderzoek gehaald nadat hij met procureur Michel Bourlet een benefietavond had bijgewoond voor de verdediging van Laetitia Delhez. Het hof oordeelde dat zijn onpartijdigheid daardoor in twijfel was getrokken. Connerotte en Bourlet genoten juist veel vertrouwen omdat zij volgens de bevolking een doorbraak in het onderzoek hadden bereikt. Er deden inmiddels ook geruchten de ronde over een groot pedofiel netwerk, maar daarvoor werd later geen bewijs gevonden.

Na de verwijdering van Connerotte volgden protesten, stakingen en spontane manifestaties in het hele land. Op 20 oktober 1996 namen ongeveer 300.000 mensen deel aan de Witte Mars, waarin slachtoffers en nabestaanden centraal stonden. De mars was een krachtig signaal aan politie, justitie en politici dat grondige hervormingen nodig waren. Die kwamen pas vanaf 1998 op gang, mede na een korte ontsnapping van Dutroux.

Het proces tegen Dutroux, Martin en medeverdachte Michel Lelièvre begon in 2004 in Aarlen, acht jaar na de arrestaties. Het trok uitzonderlijk veel media-aandacht. Voor Van den Berghe was vooral het plaatsbezoek aan Dutroux’ huis in Marcinelle aangrijpend. De jury kon er de kleine kooi in de kelder en de ruimtes waar slachtoffers waren vastgehouden zelf bekijken. Sabine Dardenne zat er 81 dagen opgesloten.

Dardennes getuigenis maakte duidelijk hoe Dutroux zijn slachtoffers manipuleerde. Hij hield haar voor dat hij haar beschermde tegen een verzonnen gevaarlijke man en dat haar ouders geen losgeld wilden betalen. Haar brieven en dagboek beschreven haar angst, verdriet en schuldgevoelens, evenals het seksueel misbruik. Haar verhaal liet zien dat er geen grote chef of bewezen netwerk nodig was om de feiten te verklaren: Dutroux kon, met hulp van Martin en Lelièvre, zelf verantwoordelijk zijn voor de ontvoeringen en misdaden.