IJsland stemt tegen heropstarten toetredingsonderhandelingen EU, ondanks geopolitieke druk

In dit artikel:

IJslanders hebben in een niet-bindend referendum het voorstel afgewezen om de onderhandelingen over EU-lidmaatschap opnieuw te openen. Het nee-kamp won vooral op het platteland; alleen in de twee kiesdistricten van Reykjavík stemde een meerderheid voor. De regering heeft beloofd de uitslag te respecteren en premier Kristrún Frostadóttir wil de kwestie tot het einde van haar ambtstermijn in 2028 laten rusten.

De tegenstanders waarschuwden dat EU-lidmaatschap de nationale zeggenschap over de rijke visgronden en visquota zou beperken. Volgens hen zouden buitenlandse vissers, waaronder Nederlanders, de visserij kunnen domineren, met risico’s voor banen en exportinkomsten in landelijke gebieden. Voorstanders wezen juist op mogelijke veiligheidsvoordelen, lagere hypotheekrentes na invoering van de euro en het feit dat IJsland via de Europese Economische Ruimte al veel EU-regels volgt zonder inspraak.

IJsland vroeg in 2009, na de financiële crisis, EU-lidmaatschap aan. De onderhandelingen werden in 2013 opgeschort vanwege onder meer onenigheid over visserij. Nieuwe geopolitieke spanningen, zoals Russische activiteit in het Noord-Atlantische gebied en onzekerheid binnen de NAVO tijdens Trumps tweede termijn, brachten het debat opnieuw op gang. De afwijzing is een tegenvaller voor Brussel, maar verandert niets aan de nauwe samenwerking van IJsland met de EU via de EER en Schengen. Een ja-stem zou overigens nog geen lidmaatschap hebben betekend: daarvoor waren nieuwe onderhandelingen, een tweede IJslands referendum en goedkeuring door alle EU-landen nodig geweest.