"Iedereen doet maar wat": de chaotische zoektocht van het Witte Huis naar een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne
In dit artikel:
Gelekte telefoongesprekken en bronnen brengen aan het licht dat het door de VS gepresenteerde 28-puntenvredesplan voor Oekraïne in belangrijke mate is beïnvloed — mogelijk zelfs grotendeels overgenomen — van een document dat Russische adviseurs in oktober informeel aan Amerikaanse contacten hebben doorgegeven. De onthullingen, afkomstig uit reports van Axios, Reuters en Bloomberg, wijzen op een rommelig, grotendeels Ruslands-gericht overlegproces binnen de kring rond president Trump, en roepen vragen op over de rol en geschiktheid van Trumpgezant Steve Witkoff als bemiddelaar.
Wat er gebeurde: midden oktober, kort na de ontmoeting tussen Trump en Volodymyr Zelensky in het Witte Huis op 17 oktober, zouden Russische adviseurs hun voorstel aan Amerikaanse contacten hebben overhandigd. Volgens Reuters bespraken vervolgens onder anderen minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov het document. Bloomberg kreeg opnames van telefoongesprekken in handen waaruit blijkt dat Witkoff op 14 oktober met Joeri Oesjakov (Poetins belangrijkste buitenlandadviseur) sprak over wederzijdse voorstellen en voorstelde dat Poetin Trump zou bellen vóór Zelensky's Witte-Huisbezoek — wat ook gebeurde: op 16 oktober voerden Trump en Poetin een 2,5 uur durend telefoongesprek waarin Poetin Trump feliciteerde met een Gaza-akkoord en Rusland's positie over de oorlog benadrukte.
In een andere gelekte conversatie pleitte Kirill Dmitriev ervoor het Russische document op een informele manier aan de VS te bezorgen; hij verwachtte dat de Amerikanen er in elk geval dicht bij zouden blijven bij hun eigen plan. Wat precies in het Russische document stond is onbekend; ook is niet definitief vast te stellen hoeveel van het uiteindelijke 28-puntenvoorstel direct uit Moskouse inbreng komt. Wel melden bronnen dat Rubio tegenover senatoren zou hebben gezegd dat het plan niet Amerikaans was maar een Russisch wensenlijstje — uitspraken die door het Witte Huis en het State Department later werden ontkend.
De rol van Steve Witkoff wekt extra bedenkingen. In de gelekte gesprekken uit Witkoff grote waardering voor Poetin, en hij schetst tactieken om Poetin gunstig te stemmen voorafgaand aan hoge diplomatieke momenten. Analisten noemen die houding problematisch voor iemand die neutraal zou moeten bemiddelen: je bouwt geen stevige onderhandelingspositie op als je openlijk bewondering voor één kant toont.
Politieke nasleep: na de publicatie van het 28-puntenplan trok een delegatie — onder meer Rubio — naar Genève om met Oekraïne een herziene tekst te onderhandelen. Dat leidde volgens betrokkenen tot een ingekorte 19-puntenversie waar volgens de Oekraïense viceminister van Buitenlandse Zaken weinig van het origineel overbleef. Experts van onder meer het Egmont Instituut en VRT-journalist Geert Groot Koerkamp zien een terugkerend patroon: Amerikaanse initiatieven die te veel tegemoetkomen aan Russische eisen zonder Oekraïne en Europa voldoende te betrekken, gevolgd door haastige correcties die de geloofwaardigheid van het proces aantasten.
De realistische inschatting van de meeste waarnemers is sceptisch: Poetin zou het aangepaste plan waarschijnlijk niet als onderhandelingsbasis zien — deels omdat hij denkt de oorlog ook militair te kunnen winnen — en Rusland lijkt niet gehaast om tot een snel akkoord te komen. Trump zelf bleef optimistisch opplatform Truth Social, zeggend dat het plan met input van “beide kanten” was verfijnd, maar die bewering strookt niet met het feit dat Rusland na de bekendmaking geen extra voorstellen heeft ingediend (tenzij er nog niet gepubliceerde informatie bestaat).
Kort samengevat: de gelekte gesprekken tonen een chaotisch, ontoereikend beleidsproces binnen de Trump-kringen, waar informele kanalen met Rusland een grotere rol speelden dan formeel diplomatiek overleg met Oekraïne of Europese bondgenoten. Dat vergroot de zorgen over de neutraliteit van bemiddelaars als Witkoff en vermindert de kans dat het huidige plan tot een breed gedragen, duurzaam vredesakkoord zal leiden.