Op sociale media bejubelde afslankprik triggert eetstoornissen: 'Is geen quick fix'

In dit artikel:

Afslankmedicatie zoals Ozempic kan eetstoornissen uitlokken, versterken of opnieuw doen oplaaien. Dat signaleren behandelaars, wetenschappers en ervaringsdeskundige Frouke van Overveld. Volgens hen vormt niet alleen het gebruik zelf een risico: ook de voortdurende aandacht voor injecties, gewichtsverlies en slankheid kan kwetsbare mensen beïnvloeden.

Van Overveld is al ongeveer zestien jaar hersteld van een eetbuistoornis. Door reclames, sociale media, documentaires en voor-en-nafoto’s merkt ze dat oude overtuigingen terugkeren, zoals het idee dat haar lichaam moet veranderen en dat een snelle oplossing bestaat. Ze gebruikt de medicatie niet, maar bespreekt haar terugkerende gedachten en heeft haar partner gevraagd haar te helpen als ze er toch over zou willen beginnen.

Bij eetstoorniskliniek Novarum ziet behandelaar Mignon van Bruggen cliënten met verschillende eetstoornissen die afslankmedicatie gebruiken. De middelen zijn via commerciële online aanbieders vaak relatief eenvoudig te krijgen. Daarom vraagt de kliniek er standaard naar tijdens de intake. Van Bruggen benadrukt dat gewichtsverlies onzekerheid of problemen met emoties niet wegneemt. Het positieve gevoel na afvallen en complimenten uit de omgeving kan volgens haar juist een patroon versterken waarin iemand steeds meer op gewicht en lichaam gaat letten.

Enkele recente onderzoeken wijzen in dezelfde richting. Australische onderzoekers concludeerden dat afvallen niet automatisch tot een beter zelfbeeld leidt en dat medicatie emotie-eten niet noodzakelijk blijvend vermindert. Een Kroatische wetenschapper waarschuwde voor dwangmatige gewichtscontrole en terugval. Daarbij ontbreken volgens hem bij het voorschrijven soms screening op eetstoornissen, passende begeleiding en duidelijke criteria om risico’s te herkennen. Poolse onderzoekers beschreven patiënten die door de medicatie nog maar 400 tot 600 calorieën per dag aten.

De Nederlandse richtlijnen die Van Bruggen in 2024 opstelde, adviseren dat mensen met een eetstoornis niet aan de behandeling beginnen zolang zij afslankmedicatie gebruiken. Een beperkte uitzondering kan gelden voor patiënten met een eetstoornis én ernstig, gezondheidsbedreigend overgewicht die al langdurig medisch worden begeleid. Behandelaars willen doorgaans eerst het eetprobleem aanpakken.

Ook GGNet Amarum bevestigt dat de middelen een eetstoornis kunnen aanwakkeren, al kunnen ze voor een kleine groep mensen met ernstig overgewicht na zorgvuldige medische afweging wel geschikt zijn. Hoogleraar Eric van Furth stelt dat de langetermijneffecten nog onvoldoende bekend zijn en dat stoppen vaak opnieuw gewichtstoename brengt. De betrokken deskundigen vinden daarom dat afslankmedicatie niet breed beschikbaar moet zijn, maar uitsluitend onder strikte begeleiding voor mensen met een duidelijke medische noodzaak.