Huwelijk op de klippen? Lees de gedichten van Erich Kästner

In dit artikel:

De schrijver beschrijft zijn bewondering voor Erich Kästners *Lyrische Hausapotheke*, een boek dat hij eigenlijk wil vertalen, herlezen en zelfs imiteren, maar dat hem ook een minderwaardigheidscomplex bezorgt. Kästner (1899-1974) was voor hem al sinds zijn jeugd een belangrijke auteur, onder meer dankzij *De vliegende klas* en later de roman *Fabian*, over de decadentie in Berlijn aan de vooravond van de oorlog.

De ‘huisapotheek’ bevat 119 gedichten, grotendeels geschreven rond 1930 en daarna. Kästner presenteert ze als humoristische, ironische en scherpe ‘lyrische huismiddeltjes’ voor problemen waarvoor gewone geneesmiddelen niet helpen: liefdesverdriet, een mislukt huwelijk, levensmoeheid, ouderdom of een gebrek aan begrip voor kunst. De gebruiksaanwijzing verwijst lezers per kwaal naar passende gedichten, die soms voor meerdere ‘aandoeningen’ kunnen dienen. Ironie fungeert daarbij als een soort panacee voor het innerlijk leven.

De auteur herinnert eraan dat Kästner veel meer was dan de schrijver van bekende kinderboeken als *Emil und die Detektive* en *Das doppelte Lottchen*. Hij schreef ook filmscenario’s, toneel, cabaret en liederen. Tijdens de nazi-heerschappij zag hij zijn boeken in Berlijnse bibliotheken verdwijnen en verbranden. In tegenstelling tot Thomas Mann vluchtte hij niet, maar bleef hij in Duitsland en publiceerde hij onder een pseudoniem. Dat hij zich politiek niet nadrukkelijker uitsprak, is hem later verweten.

Kästner was pacifist en moralist, maar stelde als ironicus liever vragen dan stellige antwoorden te geven. Dat blijkt uit zijn bekende distichon dat goed doen belangrijker is dan alleen het goede kennen, en uit het gedicht *Die Entwicklung der Menschheit*. Daarin beschrijft hij hoe de mens technologisch en intellectueel vooruitgaat, maar uiteindelijk ‘nog altijd de oude apen’ blijft. Vooruitgang maakt de mens volgens Kästner dus niet vanzelf beter.