Hulplijnen worstelen met 'fakers' op de anonieme chat

In dit artikel:

Anonieme hulplijnen in Nederland krijgen geregeld te maken met mensen die verzonnen of zeer onwaarschijnlijke verhalen insturen. Dat blijkt uit een rondgang van Zembla naar aanleiding van de podcast Op zoek naar Marlotte: het vervolg. Organisaties zoals Stichting MIND, JouwGGD, Stichting Siriz en Psychosenet melden dat nepaccounts en ‘fakers’ een structureel probleem vormen: sommige lijnen ervaren wekelijks duidelijk neppe gesprekken, en Psychosenet schat bij 4–6% van de ongeveer 1.500 maandelijkse chats dat het verhaal twijfelachtig of niet waar is.

Het anonieme karakter van de chats, bedoeld om de drempel voor hulpvragen laag te houden, trekt ook misbruikers aan. Dat varieert van sekschatters en scheldende accounts tot mensen die zich voordoen als ernstig getraumatiseerd of op het punt van zelfdoding. Soms leidt een binnengekomen melding tot inschakeling van Veilig Thuis of de politie; onderzoeken door deze instanties hebben inmiddels uitgewezen dat sommige vermeende crisissituaties achteraf verzonnen waren. Siriz wijst bovendien op het praktische probleem dat tijd besteed aan nepgesprekken ten koste gaat van echte hulpvragers — een extra gewicht omdat veel hulplijnen subsidie ontvangen.

Voor hulpverleners heeft het omgaan met fakers concrete gevolgen: verhoogde stress, minder werkplezier en het gevoel dat hun professionele integriteit wordt aangetast. Vrijwilligers en professionals herkennen nepgedrag niet altijd direct. Vaak gaat het om herhaalde, licht aangepaste vragen of terugkerende patronen; sommige nepaccounts keren meerdere keren per dag terug. Dat leidt niet alleen tot frustratie, maar ook tot twijfel bij de afronding van gesprekken: was het echt of is er misbruik gemaakt van empathie?

Organisaties proberen het probleem te lijf te gaan met training en signalering. Psychosenet en JouwGGD leren medewerkers patronen en ‘keywords’ te herkennen, vast te leggen en te delen, en benadrukken dat vrijwilligers niet persoonlijk betrokken moeten raken en anoniem moeten blijven. De Kindertelefoon heeft reeds protocollen aangescherpt na de zaak rond ‘Marlotte’, waarin een vrijwilliger jarenlang werd misleid door een niet-bestaand tienermeisje; de dader deed zich ook voor als verpleegkundige. De zaak werd door het openbaar ministerie geseponeerd, waarna de gedupeerde vrijwilliger een artikel 12-procedure startte.

Zembla verdiept zich in dit fenomeen in een tweedelige podcast. Het vervolg van Op zoek naar Marlotte is te beluisteren vanaf dinsdag 2 juni via NPO Luister en andere podcastapps.