Huizenkopers hebben vaker vermogende ouders: 'Voorsprong dankzij papa en mama'
In dit artikel:
Het CPB concludeert in zijn jaarlijkse onderzoek naar de koopwoningmarkt dat de kloof tussen de gemiddelde verkoopprijs van een huis en het bedrag dat een gemiddeld huishouden kan lenen verder is gegroeid. Waar in 2014/2015 nog ongeveer 61 procent van de koopwoningen binnen bereik van een gemiddeld huishouden lag, is dat in 2024 gedaald tot nog maar 21 procent. De CPB-cijfers laten ook zien dat het aandeel transacties onder de betaalbaarheidsgrens (dit jaar vastgesteld op €420.000) is geslonken van ruim 70 procent in 2015 naar minder dan de helft in 2024.
Een belangrijke verklaring is de grotere rol van privévermogen bij kopers: overwaarde van verkochte woningen, erfenissen, spaargeld en vooral financiële hulp van ouders maken veel aankopen mogelijk. Gemiddelde kopers hebben in 2015 ouders die rond het 56e percentiel van de vermogensverdeling zaten; in 2024 lag dat niveau op het 61e percentiel. In dure regio’s als Utrecht, Amsterdam en Haarlem is die verschuiving het sterkst — bij kopers in Amsterdam hebben de ouders zelfs meer vermogen dan meer dan zeven op de tien andere gezinnen. Het CPB stelt dat vermogende ouders hun kinderen zo een duidelijke voorsprong geven, direct (schenkingen, familiehypotheken) of indirect (bijvoorbeeld via betere opleiding).
Tegelijkertijd nemen starters grotere financiële risico’s. Doordat veel voormalige huurwoningen nu te koop zijn — vaak kleiner en goedkoper — slagen starters vaker in de aankoop, maar zij lenen ook steeds dichter tegen de maximale hypotheekgrenzen aan: in 2025 lag het gemiddelde leenpercentage rond 92 procent van het toegestane maximum, tegenover circa 70 procent enkele jaren eerder. De Nederlandsche Bank waarschuwt dat zulke maximaal benutte hypotheken de kans op betalingsproblemen vergroten bij ziekte, werkverlies of scheiding en raadt daarom terughoudendheid bij versoepeling van leennormen aan. Het verschil tussen wat nodig is voor een gemiddelde woning en wat maximaal geleend kan worden bedraagt inmiddels ongeveer €100.000.