Hubble legt het laatste licht van een stervende ster vast in spectaculair detail

In dit artikel:

De Hubble-ruimtetelescoop leverde een nieuwe, zeer gedetailleerde opname van de Einevel (CRL 2688), een pre‑planetaire nevel op ongeveer 1000 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Zwaan. Centraal in de nevel zit een ster in de stervende fase, volledig ingesloten door een dikke stofcocon; alleen smalle lichtbundels ontsnappen via openingen nabij de polen en creëren lange schaduwen en heldere strepen die de opvallende symmetrie van de structuur vormen.

De Einevel is een van de jongste en dichtstbijzijnde voorbeelden van de korte overgangsfase die voorafgaat aan het ontstaan van een planetaire nevel — de laatste levensstadia van zonachtige sterren, waaronder uiteindelijk ook onze zon. Die overgang duurt relatief kort: schattingen lopen van slechts enkele honderden tot enkele duizenden jaren, waardoor zulke objecten zeldzaam en waardevol zijn voor directe observatie.

Hubbles scherpte toont dat snelle materiestromen langs de polen lobben in de oudere, langzamer uitzettende stofschil hebben uitgesneden. De buitenste laag vertoont gelijkmatig verdeelde ringen of rimpelingen die zich naar buiten uitbreiden; die regelmatige patronen sluiten een enkele supernova als verklaring uit en wijzen op herhaalde uitbarstingen of pulsen in het massaverlies van de ster. De combinatie van bogen, lobben en de centrale stofwolk suggereert dat complexe processen in de koolstofrijke sterkern verantwoordelijk zijn voor de gevormde structuren.

De geometrie en stromingspatronen geven ook aan dat er mogelijk een onzichtbare begeleider aanwezig is: een of meer sterren in een baan rond het centrale object zouden door zwaartekracht de uitstromende gas- en stofstromen kunnen afbuigen en zo de gestructureerde vorming beïnvloeden. Hubble volgt de Einevel over jaren en decennia; door beelden uit verschillende perioden te vergelijken kunnen astronomen verschuivingen, uitzetting van jets en verandering in vormen meten en zo modellen van stervende sterren testen.

In tegenstelling tot veel planetaire nevels die door hete gasgloed zichtbaar zijn, werkt de Einevel grotendeels als een kosmische spiegel: het licht dat we zien is grotendeels gereflecteerd door stof. De nieuwste beelden combineren oudere en recente waarnemingen en vormen het scherpste plaatje tot nu toe van deze zeldzame, kortstondige fase in het leven van zonachtige sterren.