Houtbouw is helemaal hip in Amsterdam - en zo oud als de stad zelf: 'Het skelet van een houten huis gaat gerust eeuwen mee'
In dit artikel:
In 2009 ontdekten Nieuwendammerdijk-bewoners Ymkje de Boer (59) en historicus Ron de Muijnck (69) dat er volgens een artikel in Amsterdam nog maar twee houten huizen waren. Toen ze uit het raam keken, viel hen iets anders op: in de stad staan veel meer houten panden. Dat besef leidde tot een omvangrijke inventarisatie en uiteindelijk tot een podcast- en fotoserie waarin meer dan duizend Amsterdamse houten huizen worden vastgelegd en van verhalen voorzien.
Het project brengt twee lijnen samen: documentatie en behoud. De initiatiefnemers willen aandacht en kennis mobiliseren om houten huizen te waarderen en zo hun voortbestaan te bevorderen. Historische context speelt een grote rol: houtbouw was in Amsterdam van oudsher heel normaal, maar raakte eeuwenlang uit de gratie door brandgevaar, weersinvloeden en de opkomst van steenbouw; in de binnenstad was houtbouw ruim drie eeuwen verboden. Tegenwoordig geniet houtbouw weer populariteit — deels vanwege duurzaamheid — maar dat wordt geregeld gepresenteerd alsof het nieuw is, terwijl het in Amsterdam een lange traditie heeft.
De definitie van een houten huis in hun inventarisatie is bewust praktisch: een pand moet een houten skelet of houten wanden hebben (bij voorkeur binnen en buiten) en een functie met eigen huisnummer hebben. Schuren vallen buiten de telling, cafés, woonhuizen en ook godshuizen of koffiestuinen juist niet. Zo kwamen vreemde claims als een hoogbouwproject dat tijdens de bouw als ‘houten gebouw’ werd aangeprezen maar feitelijk geen hout bevatte, niet in de lijst.
Sinds 2022 zijn de bevindingen toegankelijk gemaakt via luistergidsen die zowel als audio of als beeld+audio beschikbaar zijn. De gidsen zijn per stadsdeel opgezet en bestaan uit korte hoofdstukken (enkele minuten) die wandelend beluisterd kunnen worden; bij regen biedt de videoversie een alternatief. Architectuurfotograaf Remco van Blokland heeft alle huizen consistent gefotografeerd, met aandacht voor lichtval en compositie, zodat de serie ook visueel een betrouwbare bron vormt.
De podcasts combineren bouwkundige details met menselijke verhalen: wie bouwde en bewoonde de panden, welke verbouwingen vonden plaats, en wat zeggen die ontwikkelingen over de stadsgeschiedenis? Enkele voorbeelden: Buiksloterdijk 280, met een gevelinscriptie die naar 1635 verwijst, fungeert in de audioversie als vertrekpunt voor een verhaal over sociaaleconomische verschuivingen; nummer 234 is uit 1984 maar in traditionele stijl ontworpen door Kees Alberts en illustreert hoe nieuwbouw kan aansluiten bij lokale typologieën; nummer 228 is een in 1974 door Stadsherstel gereconstrueerd raadhuis dat een veelvoud aan functies heeft gehad.
Naast historische leergangen toont de serie ook hedendaagse houtbouwpraktijk, waaronder innovatieve projecten in Buiksloterham. De Muijnck raakt door die recente voorbeelden onder de indruk van de technische en esthetische vernieuwingen. De Boer benadrukt dat houten huizen — mits goed onderhouden — zeer duurzaam kunnen zijn: geveldelen gaan makkelijk een eeuw mee en een houten skelet kan veel langer standhouden.
Het einddoel van de onderneming is duidelijk: een bredere blik op Amsterdam tonen, voorbij de grachtengordel, en houten gebouwen als integraal onderdeel van de stedelijke identiteit en duurzaamheid zichtbaar maken. De combinatie van onderzoek, verhalen en beelden wil daarbij niet alleen informeren, maar ook helpen die gebouwen voor de toekomst te behouden.