Houdt journalistiek nog economische waarde?
In dit artikel:
Oudejaarsdag gebruikt de auteur om terug te blikken op 41 rubrieken, enkele archiefvondsten en vier podcasts die dit jaar verschenen. Op zijn LinkedInpagina domineerden stukken over Gaza de topposities (1, 2 en 4), wat hij ziet als de meest ingrijpende aantasting van de internationale rechtsorde in jaren. Andere hoogst gelezen bijdragen waren een analyse van verkeersboetes als verdienmodel (plek 3; betrokken: minister Yesilgöz), een kritisch stuk over politicus Marjolein Faber (7) en een bijdrage over Donald Trump (8). Persoonlijke en culturele stukken vonden ook hun publiek: de necrologie van oud-juridisch redacteur Frank Kuitenbrouwer (6) en de recensie van Ybo Buruma’s boek De Onvoltooide Rechtsstaat (5) werden goed opgepikt. Een oudere rubriek over de zaak-Lucia (2014) keerde terug in de belangstelling nadat Lucia dit jaar overleed.
Een groot deel van de bespreking richt zich op de ingrijpende gevolgen van kunstmatige intelligentie (AI) voor de journalistiek. Vanuit een recente NVJ-bijeenkomst brengt de auteur het werk van Shuwei Fang (Harvard Kennedy School) onder de aandacht: volgens haar dreigt de economische waarde van traditioneel journalistiek product snel te imploderen. AI maakt het immers mogelijk dat gebruikers in één beweging samenvattingen, audio of visuele presentaties krijgen zonder nog rechtstreeks naar nieuwsuitgevers te gaan. Dat schaadt advertentie-inkomsten, abonnementen en de rol van de pers als informatieverstrekker in de democratische rechtsstaat.
Uitgevers proberen uiteenlopende verdienmodellen (betaalmuur, apps, podcasts, extra producten) en omarmen AI, maar volgens de aangehaalde analyse lost dat fundamentele problemen niet op. Fang stelt dat bestaande journalistieke vormen “vloeibaar” zijn geworden en daardoor economisch weinig waard; alleen organisaties met enorme schaal of een sterk premiummerk hebben volgens haar reële overlevingskansen. Het middenveld van nieuwsredacties dreigt te verdwijnen, met mogelijk een tweedeling tussen publiek gefinancierd basisnieuws en een betaalde premiumlaag.
De auteur sluit persoonlijke notities aan: hij wil volgend jaar blijven schrijven en hoopt niet te vervallen tot een ‘vloeibaar’ of waardeloos product. Tegelijk benadrukt hij de bredere democratische consequenties van deze ontwikkelingen: vrijheid van informatie en toegang tot betrouwbare berichtgeving zijn onmisbare pijlers van de rechtsstaat, en AI verandert die dynamiek fundamenteel.