Hormuz gaat weer open, maar veel tankers blijven nog even stilliggen

In dit artikel:

De mededeling dat de Straat van Hormuz weer zou opengaan schudde financiële markten wakker: olieprijzen daalden, aandelen van luchtvaartmaatschappijen stegen, de bitcoin trok aan en het gezamenlijke vermogen van de 500 rijkste mensen steeg in één dag met 336 miljard dollar. Achter deze marktbewegingen ligt een recent conflict in het Midden-Oosten.

Eind februari escaleerde een oorlog tussen de Verenigde Staten en Israël aan de ene kant en Iran aan de andere; de Iraanse Opperste Leider Ali Khamenei kwam daarbij om het leven. Als reactie sloot Iran medio maart de Straat van Hormuz, de nauwe zeestraat tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman. Dat knelpunt is cruciaal voor de wereldoliehandel: dagelijks passeren er naar schatting zo’n 20 miljoen vaten olie, ongeveer een vijfde van de internationaal verhandelde volumes. Veel van die stromen gaan naar Aziatische grootafnemers zoals China, Japan, India en Zuid-Korea.

De sluiting bracht de tankerverkeer abrupt tot stilstand en verstoorde leveringen uit Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië, Bahrein, Qatar en de VAE. De gevolgen waren direct voelbaar in stijgende brandstof- en energieprijzen, vooral in Azië. Voor Nederland leidde de blokkade in april tot een bijna halvering van de importwaarde uit zeven Golfstaten: van gemiddeld 642 miljoen euro per maand in 2025 naar 293 miljoen euro.

Er bestaan wel alternatieven voor zeetransport, maar geen daarvan vervangt Hormuz volledig. Pijpleidingen zoals de Abu-Dhabi–Fujairah-route (circa 1,5 miljoen vaten per dag) en de Saoedi-Arabische oost-westleiding naar Yanbu (ongeveer 7 miljoen vaten per dag) kunnen deels uitkomst bieden. Deze infrastructuur is echter zelf doelwit geweest van aanvallen, en het omleiden via Yanbu dwingt scheepvaart over andere kwetsbare knooppunten zoals Bab el Mandeb, waar Houthi-aanvallen een risico vormen. Plannen om extra pijpleidingen, nieuwe corridors via Oman en zelfs een spoorverbinding naar Muscat te versnellen zijn in gang gezet. Praktische vervanging met tankwagens blijkt onrealistisch: duizenden vrachtwagens zijn nodig om één supertanker te vervangen.

In de praktijk varen de meeste commerciële tankers nog niet terug door Hormuz. Reders, kapiteins en verzekeraars blijven terughoudend vanwege het risico op nieuwe aanvallen en mijnen. Er zijn wel uitzonderingen: enkele schepen met uitgeschakelde transponders en soms onder escorte van de Amerikaanse marine hebben de doorgang weer gebruikt. Voor brede terugkeer is de sector echter bereid te wachten op duurzame veiligheidsgaranties en duidelijke internationale afspraken. De geopolitieke onrust en de kwetsbaarheid van alternatieve routes houden de wereldwijde energiemarkt voorlopig gespannen.