Hoop en jaloezie bij Turkse oppositie na politieke aardverschuiving Hongarije
In dit artikel:
In Hongarije versloeg Peter Magyar zondag de heersende premier Viktor Orbán ondanks een sterk gekanteld speelveld. Die overwinning wordt in Turkije nauwlettend gevolgd: de CHP hoopt hetzelfde te bereiken tegen president Recep Tayyip Erdoğan, maar de omstandigheden zijn veel ongunstiger.
Orbán en Erdoğan zijn allebei decennialang dominante figuren: Orbán zat zestien jaar onafgebroken aan de macht (bij elkaar bijna 28 jaar als je een eerdere termijn meetelt), Erdoğan is al zo'n 23 jaar regeringsleider. Beide leiders bouwden volgens onderzoekers een politiek bestel dat valt onder de term competitive authoritarianism: verkiezingen bestaan wel, maar zijn niet eerlijk; onafhankelijke media, rechterlijke onafhankelijkheid en lokale besturen worden systematisch verzwakt.
De instrumenten overlappen: het monddood maken van kritische journalistiek, hertekening van kiesdistricten, clientelisme en het vullen van ambtelijke posten met loyalisten. Deze tactieken bemoeilijken effectieve oppositie. In Hongarije kon Magyar twee jaar campagne voeren en uiteindelijk winnen; zijn EP-lidmaatschap leverde hem waarschijnlijk ook juridische bescherming toen Orbán een gerechtelijke kwestie probeerde aan te spannen. In Turkije is de situatie harder: oppositieleider Ekrem İmamoğlu werd in maart 2025 gearresteerd nadat hij zijn presidentsambities bekendmaakte, en ruim 400 CHP-leden — veelal lokale bestuurders — zijn recent in verband met vermeende corruptieonderzoeken opgepakt, tientallen zitten nog vast. De CHP bestempelt die acties als politiek gemotiveerd; peilingen tonen dat veel Turken dat zo zien, maar de regering hoopt met het aanhoudend koppelen van de oppositie aan corruptie het publieke beeld te schaden.
Waar Hongarije (als EU-lid) enige grens stelde aan verdere erosie van democratische instituties, lijkt Turkije steeds verder af te schuiven richting échte autocratie. Analisten wijzen erop dat competitive authoritarianism twee richtingen kent: herstel van democratische normen, of verdere verharding van autoritair bestuur — Hongarije koos deels het eerste traject, Turkije het tweede. In Ankara lopen momenteel ook juridische procedures die de geldigheid van het CHP-congres van 2023 kunnen aantasten en partijleider Özgür Özel zijn functie kunnen kosten. Daarnaast dwingen vervolgingen soms bestuurders ertoe over te lopen naar Erdoğan’s AKP.
Politiek-strategisch zoekt de CHP vervroegde verkiezingen, want alleen daarop kan Erdoğan alsnog voor een nieuwe ambtstermijn gaan; bij reguliere verkiezingen van 14 mei 2028 loopt hij tegen een termijnlimiet aan. Voor vervroeging is echter een absolute parlementaire meerderheid nodig, en de AKP samen met bondgenoot MHP hebben geen belang bij het openen van die mogelijkheid. Kortom: waar Hongaarse oppositie succes vond in een vertekend maar niet volledig gesloten systeem, verkeert de Turkse oppositie in een veel krapper juridisch en politicologisch keurslijf.