Hoop als handelswaar: 'onethische amateurs' verkopen oud medicijn als wondermiddel tegen postcovid
In dit artikel:
Een kleine private kliniek in Velsen-Noord, Excellent Care Clinics, behandelde sinds 2023 tientallen ernstig getroffen postcovid-patiënten met zelf toe te dienen lidocaïne-injecties en presenteerde die aanpak later als doorbraak — zonder de gebruikelijke wetenschappelijke en ethische waarborgen. De initiatiefnemers (Coen van Kalken, Cees‑Jan Oostwouder en Karin Vos) baseerden hun handelen op een eigen hypothese dat lidocaïne ontstekingsreacties kan ‘resetten’, een idee dat deels voortbouwde op zeer beperkte eerdere studies. Na afwijzing van subsidieaanvraag door ZonMw wegens zwakke onderzoeksopzet besloten zij het traject zelf te voeren, met eigen financiering en patenten in het vooruitzicht.
Wat er gebeurde: 103 patiënten kregen de behandeling, waarbij deelnemers thuis injecties moesten zetten en werden gevolgd met Oura‑ringen en bloedcontroles. De kliniek voerde geen gerandomiseerde, gecontroleerde studie uit, had geen voorafgaande goedkeuring van een medisch-ethische toetsingscommissie en gebruikte in het toestemmingsformulier niet eens de term ‘onderzoek’. Resultaten werden later gepresenteerd in een observationele analyse waarin 78 procent verbetering wordt geclaimd, maar experts wijzen op sterke selectiebias en ontbreken van controlegroep; daardoor valt niets te zeggen over daadwerkelijke effectiviteit boven placebo.
De behandeling bracht ook directe risico’s en nadelen: bijna 36 procent stopte voortijdig wegens gebrek aan effect of bijwerkingen; er waren in totaal 73 misprikken en klachten als oorsuizen, duizeligheid en flauwvallen; één patiënt werd met een toxische overdosis op de spoedeisende hulp opgenomen. Financieel bleek de interventie duur: na een periode waarin de eerste honderd patiënten gratis werden behandeld, kostten injecties later naar verluidt 1.500–3.000 euro per maand, waardoor sommige patiënten in financiële problemen raakten of gingen rantsoeneren. Tegelijk voerden de eigenaren commerciële stappen uit (patenten, bv‑structuur, lobby richting zorgverzekeraars).
Publieke aandacht nam een vlucht toen talkshowpresentatrice Eva Jinek op 11 december 2025 een postcovid‑patiënte en documentairemaker (Jessica Villerius) uitnodigde, waarna het verhaal breed verspreid werd. Die media‑exposure vergrootte de druk op zorgverzekeraars en vergrootte de valse hoop bij veel patiënten. Verzekeraars vragen echter wetenschappelijk bewijs voordat zij zulke kostbare behandelingen vergoeden; dat bewijs ontbreekt.
Toezicht en kritiek: de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zegt de kliniek te hebben gewezen op de noodzaak van degelijk onderzoek, maar ontving nooit een onderzoeksprotocol en heeft de studie niet goedgekeurd. Hoogleraren en klinisch farmacologen noemen de werkwijze onethisch en schadelijk voor zowel de wetenschap als de patiënten. De Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) onderzoekt inmiddels het traject van de kliniek; deskundigen verwachten dat er juridische en ethische bezwaren zullen volgen omdat voorafgaande goedkeuring voor mensgebonden onderzoek ontbreekt en omdat proefpersonen na afloop aanspraak hadden kunnen maken op verdere toegang tot het middel.
De kliniek kondigde aan in maart 2026 alsnog een gerandomiseerde, ethisch getoetste studie te willen doen, maar experts betwijfelen of voldoende patiënten zullen deelnemen nu velen al geclaimd effectief te zijn geholpen en placebo‑angst bestaat. Voor patiënten resteren onzekerheid en financiële stress; sommigen starten crowdfunding om de injecties te kunnen blijven betalen. Deskundigen benadrukken dat alleen een goed opgezet dubbelblind onderzoek uitsluitsel kan geven: of lidocaïne werkelijk helpt, of dat de observaties tot nu toe het gevolg zijn van placebo‑effecten of selectie.