Hoogste inkomens profiteren het meest van plannen kabinet-Jetten, koopkracht iets lager
In dit artikel:
Het Centraal Planbureau (CPB) berekende dat het hoofdlijnenakkoord van D66, VVD en CDA voor huishoudens bijna geen extra koopkracht oplevert: gemiddeld stijgt de koopkracht met slechts 0,2 procent, terwijl zonder de beleidswijzigingen een doorsnee huishouden 0,6 procent zou hebben gekregen. De plannen bevatten zowel lastenverzwaringen als verschuivingen in zorgkosten: het eigen risico in de zorg wordt stapsgewijs verhoogd van 385 euro nu naar 460 euro in 2027 en uiteindelijk 520 euro in 2030. Zorgpremies dalen licht, waardoor ook de zorgtoeslag afneemt.
De effecten zijn ongelijk verdeeld. Lage inkomens (tot circa €32.000) merken praktisch geen verbetering, terwijl de hoogste inkomens (vanaf ongeveer €115.000) het meest profiteren (+0,3%). Mensen die werkloos of arbeidsongeschikt raken, lijden volgens het CPB het meest, omdat het akkoord zowel de hoogte als de duur van uitkeringen aanpakt; die negatieve impact is in belangrijke mate niet volledig gekwantificeerd in de doorrekening.
Financieel betekent het akkoord een netto extra overheidsuitgave van ongeveer €2,7 miljard per jaar, wat op langere termijn de staatsschuld verhoogt. De richting van het beleid is besparingen op sociale zekerheid en zorg, gecombineerd met extra uitgaven, vooral voor defensie. Als gevolg verwacht het CPB een iets hogere werkloosheid (ruim 453.000) en meer mensen onder de armoedegrens. Ook waarschuwt het planbureau dat een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd ertoe leidt dat mensen in 2060 pas op 70 jaar en 6 maanden met pensioen kunnen, ruim een jaar later dan nu gepland.
Het CPB had beperkt tijd voor de beoordeling en plaatst vraagtekens bij de uitvoerbaarheid van sommige maatregelen. Skepsis bestaat over de beoogde bezuinigingen op ambtenarensalarissen terwijl taken toenemen (met het UWV als waarschuwend voorbeeld). Ook de voorgestelde stikstofaanpak krijgt onvoldoende effectiviteit toegekend: het geplande fonds van €20 miljard en vrijwillige uitkoop zouden niet garant staan voor een oplossing in 2035. Tot slot ontbreekt er volgens het CPB geld om te voldoen aan een nieuwe Europese natuurwet die in 2030 alle natuur — ook in stedelijk gebied — moet beschermen.