Hongarije krijgt EU-geld terug na vertrek Orbán, AfD-deelstaat riskeert juist korting

In dit artikel:

De Europese Commissie wil 4,2 miljard euro aan eerder bevroren cohesiegeld voor Hongarije vrijgeven. Ook 21 Hongaarse universiteiten zouden weer volledig toegang krijgen tot Erasmus+ en Horizon Europe. Het geld werd sinds 2022 geblokkeerd vanwege zorgen over corruptiebestrijding, aanbestedingen en belangenverstrengeling. Volgens de Commissie heeft de nieuwe regering van premier Péter Magyar de noodzakelijke hervormingen doorgevoerd, onder meer met strengere aanbestedingsregels, betere anticorruptiewaarborgen en regels tegen belangenconflicten. De EU-lidstaten moeten nog binnen een maand instemmen; de vrijgave is daarom nog niet definitief. Een advies van een advocaat-generaal van het EU-Hof over een eerdere vrijgave van 10,2 miljard euro laat bovendien zien dat de beoordeling juridisch omstreden kan zijn.

De ontwikkelingen in Hongarije voeden discussies over vergelijkbare situaties elders. In de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, waar de AfD de verkiezingen won, stelt Europarlementariër Daniel Freund dat EU-geld moet kunnen worden bevroren als een toekomstige AfD-regering Europese regels of grondrechten schendt. De deelstaat ontvangt ongeveer 2,95 miljard euro uit regionale fondsen. Alleen een verkiezingswinst is geen juridische reden om subsidies stop te zetten: daarvoor moet sprake zijn van concrete schendingen die onder de Europese financieringsregels vallen. AfD-Europarlementariërs hebben Brussel gevraagd op welke rechtsgrond zo’n maatregel mogelijk zou zijn.

Ook rond de Roemeense stad Oradea is de koppeling met grondrechten onderwerp van debat. Europarlementariërs vragen de Commissie te onderzoeken of de stad, waar voor het vierde jaar op rij een Pride-mars werd verboden, nog aan de voorwaarden voor Europese financiering voldoet. Een parlementaire vraag betekent niet automatisch dat subsidies worden ingetrokken, maar laat wel zien dat lokaal beleid steeds vaker wordt verbonden aan de toegang tot EU-geld.

Onderzoek van het Kiel Institute wijst erop dat subsidies ook politiek effect hebben. Regio’s die Europese steun ontvingen, stemden tussen 1999 en 2019 gemiddeld 2,5 procentpunt minder op rechts-populistische partijen; na het verlies van een voorkeursstatus nam die steun juist met gemiddeld 1,6 procentpunt toe. De onderzoekers verbinden dat aan groter vertrouwen in Europese en democratische instellingen, maar bewijzen niet dat Brussel subsidies doelbewust inzet om verkiezingen te beïnvloeden.

In de Europese begrotingsplannen voor 2028-2034 worden voorwaarden rond grondrechten en de rechtsstaat verder uitgebreid. Voorstanders zien financiële voorwaarden als middel tegen corruptie en voor handhaving van EU-waarden; tegenstanders vrezen politieke willekeur. De drie voorbeelden tonen daarmee hoe de EU haar financiële steun steeds nadrukkelijker koppelt aan de manier waarop overheden besturen.