Honderden wetenschappers publiceerden artikelen met door AI verzonnen referenties

In dit artikel:

In de Nederlandse wetenschap duiken steeds vaker verwijzingen op naar studies die helemaal niet bestaan. Uit onderzoek van De Groene Amsterdammer en de Data School van de Universiteit Utrecht, gebaseerd op ruim 100.000 gepubliceerde artikelen, blijkt dat het aantal zogeheten spookreferenties in drie jaar tijd sterk is gegroeid: van één op de 1400 artikelen in 2023 naar één op de 200 in de eerste maanden van 2026. In totaal werden 748 nepverwijzingen gevonden in 208 artikelen, vaak in gerenommeerde tijdschriften.

Een belangrijke oorzaak is generatieve AI, die sinds de komst van ChatGPT eind 2023 steeds vaker wordt ingezet om literatuur te zoeken of claims te onderbouwen. Dat levert niet alleen slordigheden op, maar soms complete verzinsels. De problemen blijven bovendien niet beperkt tot onschuldige fouten: onjuiste bronnen kunnen een vals beeld geven van wetenschappelijke consensus en zo onderzoek in de verkeerde richting sturen.

Het onderzoek noemt meerdere concrete voorbeelden. Hoogleraar Arwin van Buuren van de Erasmus Universiteit ontdekte dat zijn naam was gekoppeld aan niet-bestaande publicaties. Econoom Peter Nijkamp en Karima Kourtit, beiden verbonden aan de Open Universiteit, bleken in recente artikelen meerdere spookreferenties te hebben opgenomen. Ook TU Delft-onderzoeker Hanno van Keulen werd zonder zijn medeweten als coauteur opgevoerd in een reeks dubieuze publicaties. Een andere wetenschapper, Florian Neukart van de Universiteit Leiden, gaf toe referenties te hebben overgenomen zonder ze goed te controleren.

Volgens deskundigen zoals Mohammad Hosseini en Bert Seghers vergroot AI bestaande zwaktes in het systeem, dat al onder druk staat door publicatiedwang en de focus op aantallen artikelen en citaties. Daarbij komen ook paper mills en rooftijdschriften in beeld: georganiseerde fraudevormen die nep- of lagekwaliteitsartikelen in omloop brengen. Uitgevers zoals Elsevier en Springer Nature breiden daarom hun controles uit, terwijl universiteiten zeggen vooral op plagiaat te letten en nog te weinig op het bestaan van elke afzonderlijke bron.