Hoge Raad fluit fiscus terug: ten onrechte aangenomen dat bedrijf belasting wil ontlopen

In dit artikel:

De Hoge Raad heeft recentelijk geoordeeld dat de Belastingdienst niet zomaar mag veronderstellen dat ondernemers een bedrijfsopdeling verrichten met het doel belasting te ontwijken. In een zaak waarin de fiscus de splitsing van activiteiten aangreep om extra heffingen op te leggen, oordeelt de hoogste Nederlandse rechter dat de wettelijke grondslag voor die veronderstelling in strijd is met Europees recht.

Wat speelde: de Belastingdienst baseerde zich op nationale wetgeving om een automatische aanname van misbruik te maken wanneer door een splitsing een lagere belastingdruk ontstond. De Hoge Raad vindt dat die benadering onvoldoende rekening houdt met de bescherming die EU-recht biedt en dat de wet daardoor niet toelaatbaar is toegepast.

Belangrijkste consequenties:
- De fiscus moet concrete aanwijzingen leveren en per geval beoordelen of er werkelijk sprake is van misbruik of van zakelijk gemotiveerde bedrijfsbesluiten.
- Een louter fiscale motiefvermoeden, alleen gebaseerd op het feit dat de belastingdruk daalt, is niet genoeg om een onderneming te belasten.
- Ondernemers krijgen daarmee meer rechtsbescherming bij reorganisaties of splitsingen die ook fiscale effecten hebben.

Context en betekenis: dit besluit sluit aan bij eerdere Europese jurisprudentie die verlangt dat anti-misbruikregels proportioneel zijn en gericht moeten worden toegepast. In de praktijk betekent het dat de Belastingdienst meer bewijs nodig heeft voordat zij herkwalificaties of naheffingen oplegt, en dat mogelijke wetsaanpassingen of nadere beleidsregels nodig kunnen zijn om de nationale regels in lijn te brengen met EU-recht.

Voor bedrijven is de uitspraak belangrijk omdat bedrijfsmatige redenen voor herstructureringen nu zwaarder meewegen tegenover louter fiscale vermoedens; voor de Belastingdienst betekent het een aanscherping van de bewijsvoering bij onderzoek naar vermeende ontwijking.