Hoe wordt het klimaat weer een spannend verhaal? Op zoek naar plottwists
In dit artikel:
Klimaat is volgens klimaatredacteur Maarten van Gestel in de wandelgangen niet langer het gespreksonderwerp dat het ooit was. Waar de Parijsovereenkomst, Greta Thunberg, de Green Deal en Urgenda rond 2015–2019 het onderwerp naar de top van de publieke agenda stuwden, is in 2026 de aandacht verschoven naar acute crises als geopolitieke spanning, populistische leiders en technologische disrupties (AI). Peilingen van Ipsos en het Sociaal en Cultureel Planbureau laten dat zien: het aandeel Nederlanders dat zich zorgen maakt over klimaat daalde van 74% eind 2021 naar zo’n 60% in januari, en het onderwerp staat in recente ranglijsten veel lager — op plek 10 — dan eerder dit decennium.
Tegelijkertijd verandert de werkelijkheid niet: de wereld stoot nog steeds meer dan 50 gigaton broeikasgassen per jaar uit en loopt richting 2,5–3 °C opwarming, met catastrofale gevolgen zoals massaal koraalverlies. Klimaatonderzoeker Heleen de Coninck waarschuwt dat dalende publieke interesse politieke en zakelijke urgentie vermindert: minder studenten kiezen klimaatvakken en bedrijven schuiven klimaatambities naar de achtergrond als het economische gewin belangrijker wordt. Momentum blijkt cruciaal voor systeemverandering, zegt ze; zonder druk wordt de transitie moeilijker.
Van Gestel brengt een onverwachte invalshoek: dramaturgie. Zijn lesjaar aan de Filmacademie leidde tot de vraag of storytelling-technieken uit film, theater en tv kunnen helpen het klimaatverhaal weer meeslepend te maken. Experts uit de dramawereld (Esther Wouda, Fanne Boland, Thomas Lamers) en mediadeskundigen (Dan Hassler‑Forest) analyseren waarom klimaat "saai" wordt ervaren: er ontbreekt een compacte spanningsboog, een duidelijk held-slechtwicht-construct, plottwists en korte cliffhangers die snel emoties activeren. Nieuws dat conflict, onvoorspelbaarheid en personages met sterke tegenstellingen biedt — zoals politici die dreigen landen in te pikken of opstandige leiders die tegen autoritaire regimes strijden — grijpt ons makkelijker vast. Klimaat is vaak een "ramp in slow motion", abstract en met een voorspelbaar, deprimerend einde; dat demotiveert eerder dan het trekt.
Dramaturgen denken mee over oplossingen: verhalen opdelen in kortere, afgeronde spanningsbogen; kiezen voor herkenbare, menselijke protagonisten (kleine lokale helden naast wereldleiders); werken met concrete metaforen en visuele beelden (bijvoorbeeld het beeld van een "zoute tong" onder Amsterdam die als een stijgende draak kan worden verteld); en benutten onverwachte narratieve wendingen (bijv. theorieën over de instorting van de Atlantische thermohaliene circulatie) om nieuwsgierigheid te prikkelen. Ook wordt gepleit voor herintroductie van heldenrollen — niet per se messiaanse figuren, maar gewone mensen die geloofwaardig verandering afdwingen — en voor het vertellen van oplosbare stappen in plaats van alleen fatalistische eindbeelden.
Maar er klinken ook waarschuwingen: verhalen mogen de feiten niet overheersen. Dramaturgie moet de wetenschappelijke nuance bewaren en niet vereenvoudigen tot platte schurk‑en‑held-patronen die de complexe verwevenheid van consumenten, bedrijven en regeringen verdoezelen. Klimaatverhalen hebben de bijzondere eigenschap dat wijzelf vaak zowel protagonist als antagonist zijn — onze levensstijl draagt bij, maar we kunnen ook oplossingen brengen — en dat vraagt een andere vertelvorm dan traditionele mythes. Bovendien kan het verleidelijke korte spanningsformaat in sociale media leiden tot oppervlakkige sensationsvorming in plaats van duurzame betrokkenheid.
Van Gestel besluit dat dramaturgische technieken nuttig kunnen zijn om aandacht terug te winnen, mits ze met zorg en wetenschappelijke integriteit worden toegepast. Trouw wil zowel de 'niet-sexy' kant van klimaat blijven verslaan — nieuwe rapporten, mislukte topconferenties, demonstraties — als zoeken naar meer meeslepende en herkenbare verhalen die mensen raken. De kernboodschap: het publiek is niet uitsluitend op zoek naar thrillers; het kan ook complexe, diepere verhalen waarderen, maar om klimaatpolitiek en -actie te realiseren is het nodig het onderwerp opnieuw in het collectieve bewustzijn te plaatsen — met een mix van goede feiten, menselijke verhalen en doordachte dramaturgie.