Hoe Wilders voortbouwt op een Italiaanse traditie van charme, crisisretoriek en nietsdoen

In dit artikel:

Silvio Berlusconi’s politieke nalatenschap manifesteert zich ook in Nederland: politiek als show, media als podium en daadkracht vooral als schijnvertoon. De auteur, woonachtig in Italië, ziet parallellen tussen de Italiaanse ervaring en de Nederlandse politiek nu er in het najaar opnieuw verkiezingen komen na het mislukte experiment van een technocraat aan het hoofd van een uiterst rechts kabinet. Het politieke landschap is gefragmenteerd; spektakel overschaduwt inhoud; de blik richt zich meer op het verleden dan op toekomstgerichte oplossingen.

Berlusconi wordt neergezet als de archetypische exporteur van deze stijl: charisma, zelf-enscenering, het doorbreken van taboes en het reduceren van politiek tot performance. Die manier van politiek bedrijven vond navolging bij figuren als Trump, Javier Milei en Narendra Modi en heeft in Nederland Geert Wilders als meest recente erfgenaam. Wilders’ aanpak draait volgens de tekst om het grijpen van aandacht en het aanwakkeren van onvrede — veel retoriek en symboliek, weinig concrete hervormingen.

De schrijver gebruikt Paolo Sorrentino’s film La grande bellezza als sleutel om de Berlusconi-erfenis te begrijpen. De filmportretten van Jep Gambardella, dolende salons en een opvallend vormover-inhoud Rome illustreren hoe instituties hun rituelen behouden maar hun wezenlijke functie verliezen. De Costa Concordia fungeert als beeldmetafoor: een machtig land gestrand in ondiep water, vastgelopen in schijnbaar glanzend verval.

Toch klopt het algemene gevoel van verval niet volledig met de feiten: Nederland blijft economisch sterk, met lage werkloosheid en dalende criminaliteit. Maar SCP-onderzoek toont dat burgers al jaren vinden dat grote problemen — immigratie, woningnood, inflatie — onvoldoende worden aangepakt. Die kloof tussen objectieve indicatoren en subjectieve onvrede maakt het vruchtbaar terrein voor spektakelpolitiek; crises worden voortdurend opgeklopt en de verwachting van snelle daden gewekt, waarmee teleurstelling en frustratie worden gemanipuleerd.

De oproep in het stuk is duidelijk: in plaats van vast te houden aan nostalgie en beeldpolitiek is er behoefte aan leiders die moeilijke keuzes durven te maken en aan burgers die bereid zijn tot echte verandering. Politiek moet balans zoeken tussen tegenstrijdige belangen — bijvoorbeeld migratie versus integratie of begrotingsdiscipline versus investeringen — en niet alleen spektakel leveren. De belangrijkste les van La grande bellezza is dat ware schoonheid in een samenleving niet schuilt in het invriezen van een idyllisch verleden, maar in het doorleven en hervormen van de tijd: kiezen, veranderen en bouwen voor de toekomst.