Hoe was het om als wees te wonen in het Maagdenhuis? Deze vrouwen weten het: 'De zusters tikten heel hard met hun sleutels op de deuren'

In dit artikel:

Het gebouw aan het Spui dat nu het bestuurlijk centrum van de Universiteit van Amsterdam huisvest, begon in 1780 als weeshuis voor katholieke meisjes. Na de sluiting in 1953 werd het pand eerst een bankgebouw en vanaf 1962 kantoor van de UvA. Op een recente woensdag keerden dertien vrouwen, nu in hun tachtiger- en negentigerjaren, voor het eerst in 73 jaar terug naar het Maagdenhuis waar zij hun vroege jeugd doorbrachten.

De bezoekers behoren tot een groep van ongeveer 85 meisjes die na de sluiting elders werden ondergebracht. Voor veel van hen was het openen van de hoofdingang via het Spui een emotioneel moment: als tieners mochten ze destijds alleen via een zij-ingang naar binnen, terwijl autoriteiten gebruik konden maken van de voordeur. Margreet van de Pas-Carius (84), die er van haar tweede tot elfde jaar verbleef, beschreef hoe anders de binnenplaats er toen uitzag en gaf toe geraakt te zijn door het weerzien.

Tijdens de rondleiding liepen de vrouwen langs ruimtes die nu kantoren en kantine zijn, maar waar zij vroeger sliepen en straf kregen. In de Regentessenkamer bekeken ze oude foto’s en lieten herinneringen los. De verhalen variëren van nuchtere terugblik tot blijvende pijn: streng optredende zusters, kille gangen en harde straffen komen regelmatig terug in hun herinneringen. Enkele voorbeelden zijn gênante straffen na in bed plassen, opgesloten worden in een klein hok en zelfs verstoppen in een dakgoot — waarbij de brandweer ingreep. Eén vrouw zei dat ze nog steeds geen lift durft in te gaan vanwege een strafervaring.

Toch benadrukken de oud-bewoonsters dat ze geen wrok koesteren; de periode heeft hen gevormd en zij kijken overwegend dankbaar terug op het weerzien met hun eerste thuis. Voor velen was het contact met hun moeder beperkt: na het overlijden van hun vader konden sommige moeders de zorg voor grote gezinnen niet dragen, wat leidde tot plaatsing in het weeshuis. Zondagse bezoeken aan huis stonden daardoor hoog aangeschreven.

Bij het afscheid sprak UvA-bestuurder Robbert Dijkgraaf hen toe en noemde de vrouwen ‘de oorspronkelijke bewoners’ van het gebouw — een moment waarop de bezoekers letterlijk en figuurlijk weer zichtbaar werden in de geschiedenis van het Maagdenhuis.